Emerytura a działalność gospodarcza - co warto wiedzieć?

Możliwe jest prowadzenie działalności gospodarczej przy jednoczesnym pobieraniu emerytury. W praktyce najczęściej nie powstaje obowiązek opłacania z działalności składek na ubezpieczenia społeczne, natomiast nadal występuje obowiązek rozliczania składki na ubezpieczenie zdrowotne, chyba że spełnione są warunki ustawowego zwolnienia. Istotne znaczenie ma również rodzaj pobieranego świadczenia, w szczególności to, czy emerytura przysługuje po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego, czy ma charakter wcześniejszy.

Najważniejsze informacje

1. Emeryt prowadzący działalność gospodarczą zwykle nie opłaca z firmy składek społecznych ZUS, ale może robić to dobrowolnie.
2. Składka zdrowotna z działalności pozostaje obowiązkowa, nawet jeśli jest już potrącana z emerytury.
3. Po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego przychody z działalności gospodarczej co do zasady nie zmniejszają ani nie zawieszają emerytury z FUS. Świadczenia z odrębnych systemów mogą podlegać innym zasadom.
4. Przekroczenie limitów dorabiania może zmniejszyć lub zawiesić emeryturę z FUS pobieraną przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego.

Jak założyć działalność gospodarczą, będąc na emeryturze?

Sama emerytura nie zamyka drogi do założenia firmy. Emeryt może rozpocząć prowadzenie jednoosobowej działalności gospodarczej na takich samych zasadach rejestracyjnych jak inni przedsiębiorcy. Trzeba więc:

• wybrać formę opodatkowania,
• zgłosić działalność,
• prawidłowo rozliczać podatek dochodowy, składki ZUS oraz dokumenty dla urzędu skarbowego i ZUS.

Czy emeryt prowadzący firmę musi płacić składki społeczne ZUS?

Przy prowadzeniu działalności gospodarczej i jednoczesnym pobieraniu emerytury nie powstaje obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne z działalności, natomiast dopuszczalne jest dobrowolne objęcie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. 

W razie przystąpienia do tych ubezpieczeń obowiązkowe staje się również ubezpieczenie wypadkowe. Nie przewiduje się natomiast możliwości dobrowolnego objęcia ubezpieczeniem chorobowym na zasadach właściwych dla przedsiębiorców podlegających ubezpieczeniom społecznym z działalności w sposób obowiązkowy.

Przy prowadzeniu działalności gospodarczej i jednoczesnym pobieraniu emerytury zakres składek ZUS jest zwykle mniejszy niż u większości nowych przedsiębiorców, ale nie oznacza to całkowitego braku rozliczeń z ZUS.

Czy emeryt prowadzący działalność płaci składkę zdrowotną z firmy, nawet jeśli jest potrącana z emerytury?

Emeryt prowadzący działalność gospodarczą podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z działalności, nawet jeśli składka zdrowotna jest już potrącana z emerytury. Oznacza to, że świadczenie emerytalne i działalność gospodarcza są zwykle dwoma odrębnymi tytułami do ubezpieczenia zdrowotnego. Sam fakt pobierania emerytury nie zwalnia jeszcze z obowiązku opłacania składki zdrowotnej z firmy.

Wysokość składki zdrowotnej zależy od wybranej formy opodatkowania:

• przy skali podatkowej składka wynosi 9% dochodu z działalności (z uwzględnieniem minimalnej podstawy obowiązującej w danym roku składkowym),
• Przy podatku liniowym składka zdrowotna wynosi 4,9% dochodu, ale nie może być niższa niż minimalna składka liczona jako 9% minimalnej podstawy wymiaru,
• przy ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych składka wynosi 9% podstawy ustalanej kwotowo w zależności od progu rocznych przychodów (odpowiednio 60%, 100% albo 180% przeciętnego wynagrodzenia),
• przy karcie podatkowej składka jest stała i wynosi 9% podstawy równej minimalnemu wynagrodzeniu (zasada odrębna od skali/liniowego/ryczałtu).

Kiedy emeryt może nie płacić składki zdrowotnej z działalności gospodarczej?

Emeryt prowadzący działalność gospodarczą podlega z tego tytułu ubezpieczeniu zdrowotnemu i opłaca składkę. Poniżej opisano dwa zwolnienia bezpośrednio związane z wysokością świadczenia emerytalnego lub rentowego albo z niepełnosprawnością. Nie jest to jednak pełny katalog zwolnień z opłacania składki zdrowotnej przewidzianych w art. 82 ustawy zdrowotnej. Przedsiębiorca będący emerytem może skorzystać także z innego zwolnienia, jeżeli spełnia jego odrębne warunki, w szczególności dotyczące pobierania zasiłku macierzyńskiego albo równoległego pozostawania w stosunku pracy.

Zwolnienie dla emeryta/rencisty z niskim świadczeniem

Składka na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności nie jest opłacana przez osobę, której miesięczne świadczenie emerytalne lub rentowe nie przekracza kwoty minimalnego wynagrodzenia, jeżeli osoba ta spełnia co najmniej jeden z następujących warunków:

• uzyskuje z działalności dodatkowe przychody w wysokości nieprzekraczającej miesięcznie 50% kwoty najniższej emerytury albo,
• opłaca podatek dochodowy w formie karty podatkowej.

Warunki dotyczące wysokości przychodu oraz opodatkowania kartą podatkową są alternatywne – nie trzeba spełniać ich łącznie. Od 1 stycznia 2026 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 4806 zł.

Zwolnienie dla osoby z umiarkowanym albo znacznym stopniem niepełnosprawności

Składki na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności nie opłaca się za osobę zaliczoną do umiarkowanego albo znacznego stopnia niepełnosprawności, jeżeli spełniony jest co najmniej jeden z następujących warunków:

• przychody uzyskiwane z tej działalności nie przekraczają miesięcznie 50% kwoty najniższej emerytury,
• podatek dochodowy z działalności jest opłacany w formie karty podatkowej.

Zwolnienie nie jest uzależnione od pobierania emerytury lub renty ani od wysokości takiego świadczenia.

Niezależnie od powyższego składki zdrowotnej z działalności nie opłaca się również za miesiąc, w którym przedsiębiorca pobiera zasiłek macierzyński nieprzekraczający kwoty świadczenia rodzicielskiego. Odrębne zwolnienie może przysługiwać przedsiębiorcy będącemu równocześnie pracownikiem, jeżeli jego miesięczna podstawa wymiaru składek społecznych ze stosunku pracy nie przekracza minimalnego wynagrodzenia obowiązującego 1 stycznia danego roku, dodatkowe przychody z działalności nie przekraczają 50% tej kwoty, a podatek od tych przychodów jest opłacany w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych.

Czy po osiągnięciu wieku emerytalnego działalność gospodarcza może wstrzymać albo obniżyć emeryturę?

Dla wielu osób kluczowe jest ustalenie, czy prowadzenie działalności gospodarczej podczas pobierania emerytury może wpłynąć na wysokość albo wypłatę świadczenia. Po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego, wynoszącego 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn, do emerytury nie stosuje się limitów przychodu odpowiadających 70% i 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Przychód z działalności gospodarczej nie powoduje zatem na tych zasadach zmniejszenia ani zawieszenia emerytury.

Wyjątek dotyczy emerytury podwyższonej do kwoty najniższej emerytury – prawo do tego podwyższenia nie przysługuje, jeżeli przychód ustalony zgodnie z przepisami o zawieszaniu i zmniejszaniu świadczeń przekracza kwotę podwyższenia. Należy odróżnić tę sytuację od pobierania emerytury przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego, do której co do zasady stosuje się progi 70% i 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Zasady zmniejszania i zawieszania świadczenia stosuje się również do emerytury pomostowej. Ponadto prawo do emerytury pomostowej ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu, jeżeli uprawniony podejmie pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze na podstawie stosunku pracy albo umowy cywilnoprawnej.

Jakie limity dorabiania obowiązują przy wcześniejszej emeryturze i działalności gospodarczej?

Limity dorabiania przy wcześniejszej emeryturze mogą powodować zmniejszenie albo zawieszenie świadczenia, a w przypadku działalności gospodarczej liczy się sposób ustalenia kwoty przyjmowanej przez ZUS, a nie sama wartość faktur czy umów.

• W okresie od 1 marca 2026 r. do 31 maja 2026 r. zmniejszenie świadczenia może nastąpić po przekroczeniu 6 438,50 zł miesięcznie, a zawieszenie po przekroczeniu 11 957,20 zł miesięcznie.
• W okresie od 1 czerwca 2026 r. do 31 sierpnia 2026 r. limity wynoszą odpowiednio 6 694,10 zł miesięcznie (zmniejszenie) oraz 12 431,80 zł miesięcznie (zawieszenie).

Do oceny przekroczenia limitów ZUS przyjmuje podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z działalności, a jeżeli przedsiębiorca nie podlega tym ubezpieczeniom obowiązkowo – podstawę, która byłaby właściwa, gdyby podlegał.

Jak emeryt rozlicza podatek dochodowy z działalności gospodarczej?

Rozliczenie podatku dochodowego z działalności gospodarczej odbywa się na takich samych zasadach jak u innych przedsiębiorców, a kluczowe znaczenie ma wybór formy opodatkowania oraz jej wpływ na rozliczenie składki zdrowotnej.

1. Wybierana jest forma opodatkowania - emeryt rozpoczynający działalność może, po spełnieniu warunków ustawowych, wybrać skalę podatkową, podatek liniowy albo ryczałt, natomiast kartę podatkową mogą stosować wyłącznie podatnicy uprawnieni do jej kontynuowania po 31 grudnia 2021 r.
2. Przy skali podatkowej podatek jest liczony od dochodu, co bywa korzystne, gdy w działalności występują istotne koszty.
3. Przy podatku liniowym podatek także jest liczony od dochodu, a wybór tej formy bywa rozważany przy wyższych dochodach.
4. Przy ryczałcie podatek jest liczony od przychodu, więc koszty nie pomniejszają podstawy opodatkowania w klasyczny sposób.
5. Należy uwzględnić rozliczenie składki zdrowotnej, które zależy od formy opodatkowania: przy podatku liniowym składkę można zaliczyć do kosztów albo odliczyć od dochodu (do 14 100 zł w 2026 r.), przy ryczałcie można odliczyć od przychodu 50% zapłaconych składek zdrowotnych, a przy karcie podatkowej można obniżyć podatek o 19% zapłaconej składki zdrowotnej.
6. Przy ocenie opłacalności warto porównywać łączne obciążenie (podatek + składka zdrowotna), ponieważ mniejszy zakres składek społecznych nie zawsze oznacza najniższy koszt całkowity.

Czy emeryt-przedsiębiorca płaci Fundusz Pracy i może mieć ubezpieczenie chorobowe?

Emeryt prowadzący działalność gospodarczą nie opłaca za siebie składki na Fundusz Pracy. Z działalności nie musi bowiem podlegać ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym - może zgłosić się do nich dobrowolnie.

Nie można natomiast zgłosić się z działalności do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Możliwość ta przysługuje tylko osobom, dla których ubezpieczenia emerytalne i rentowe z działalności są obowiązkowe. Dobrowolne opłacanie przez emeryta składek emerytalnej i rentowych nie zmienia tej zasady.

Po zgłoszeniu się do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych obowiązkowe staje się jednak ubezpieczenie wypadkowe. Oznacza to wyższe składki, ale także objęcie ochroną związaną z wypadkiem przy prowadzeniu działalności lub chorobą zawodową.

Kiedy działalność gospodarcza na emeryturze faktycznie się opłaca?

Opłacalność zależy od modelu biznesu, wysokości emerytury i wybranej formy opodatkowania. Dla osoby, która osiągnęła powszechny wiek emerytalny i chce dorabiać bez zatrudniania pracowników, działalność gospodarcza bywa bardzo rozsądnym rozwiązaniem. Pozwala legalnie wystawiać faktury, porządkować dokumenty i zwykle nie wymaga opłacania składek na ubezpieczenia społeczne.

Trzeba jednak uważać w trzech sytuacjach:

1. Po pierwsze, przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. Kwota przyjmowana przez ZUS z tytułu prowadzenia działalności może spowodować zmniejszenie albo zawieszenie emerytury, jeżeli przekroczy obowiązujące limity.
2. Po drugie, przy ustalaniu obowiązku opłacania składki zdrowotnej. Przekroczenie przez emeryturę kwoty minimalnego wynagrodzenia wyłącza tylko zwolnienie przewidziane dla emeryta lub rencisty z niskim świadczeniem. Nie wyklucza natomiast innych zwolnień, na przykład związanych z umiarkowanym lub znacznym stopniem niepełnosprawności, odpowiednio niskim zasiłkiem macierzyńskim albo jednoczesnym zatrudnieniem - po spełnieniu warunków określonych dla danego zwolnienia.
3. Po trzecie, przy niewielkiej skali planowanej działalności. W takiej sytuacji należy sprawdzić możliwość prowadzenia działalności nierejestrowanej. Jest to możliwe po spełnieniu wszystkich warunków ustawowych, w tym gdy przychód należny nie przekracza w żadnym kwartale 225% minimalnego wynagrodzenia i w ciągu ostatnich 60 miesięcy nie prowadzono działalności gospodarczej.

Jeśli działalność wiąże się z regularną sprzedażą usług lub towarów, wystawianiem dokumentów i pilnowaniem terminów płatności, duże znaczenie ma także porządek organizacyjny. Właśnie tu przydaje się narzędzie do fakturowania i kontroli należności, bo przy emeryturze dodatkowy biznes ma zwykle wspierać domowy budżet, a nie generować chaos dokumentacyjny.

Praktyczne przykłady

Przykład 1.

Pani Anna pobiera emeryturę 4 300 zł brutto i dorabia jako tłumaczka, osiągając z działalności około 800 zł miesięcznego przychodu. Jeśli nie przekracza ustawowego progu i spełnia pozostałe warunki, może korzystać ze zwolnienia z opłacania składki zdrowotnej z działalności.

Przykład 2.

Pan Marek pobiera wcześniejszą emeryturę i prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą jako doradca techniczny. W maju podpisuje większy kontrakt, ale do oceny wpływu działalności na świadczenie nie wystarczy spojrzeć wyłącznie na wartość tej umowy. Znaczenie ma to, jaką podstawę ZUS przyjmie dla celów limitów obowiązujących przy wcześniejszej emeryturze.

Podsumowanie

Emerytura a działalność gospodarcza to połączenie, które w wielu przypadkach jest bezpieczne i opłacalne, ale wymaga rozróżnienia dwóch sytuacji. Po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego firma nie zawiesza emerytury, a przedsiębiorca zwykle nie opłaca składek na ubezpieczenia społeczne. Nadal trzeba jednak rozliczać ubezpieczenie zdrowotne, chyba że są spełnione warunki zwolnienia. Przy wcześniejszej emeryturze najważniejsze stają się limity przychodów oraz bieżąca kontrola tego, jak ZUS ustala podstawę wpływającą na świadczenie. Przed podjęciem działalności gospodarczej najlepiej więc policzyć nie tylko podatek dochodowy i składkę zdrowotną, ale też wpływ firmy na prawo do emerytury i jej miesięczną wysokość.

FAQ - najczęściej zadawane pytania o emeryturę a działalność gospodarczą

Czy emeryt może założyć działalność gospodarczą?

Emeryt może założyć działalność gospodarczą na takich samych zasadach rejestracyjnych jak inne osoby fizyczne i jednocześnie pobierać świadczenie emerytalne.

Czy emeryt prowadzący działalność gospodarczą płaci składki ZUS?

Emeryt prowadzący działalność gospodarczą zwykle nie opłaca składek na ubezpieczenia społeczne z firmy, ale musi rozliczać składkę zdrowotną.

Czy działalność gospodarcza może spowodować zawieszenie emerytury?

Działalność gospodarcza może wpłynąć na wcześniejszą emeryturę, jeśli podstawa przyjmowana przez ZUS do oceny limitów przekroczy ustawowe progi, ale po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego zwykłe limity dorabiania nie mają zastosowania.

Jaką formę opodatkowania może wybrać emeryt prowadzący działalność?

Emeryt może wybrać skalę podatkową, podatek liniowy albo ryczałt od przychodów ewidencjonowanych, a kartę podatkową mogą stosować wyłącznie podatnicy uprawnieni do jej kontynuowania po 31 grudnia 2021 r.

Czy emeryt musi wysyłać deklarację rozliczeniową do ZUS, jeśli nie płaci składki zdrowotnej?

Emeryt prowadzący aktywną działalność składa co miesiąc ZUS DRA, a gdy rozlicza również inne osoby – ZUS DRA wraz z właściwymi raportami imiennymi, mimo że jest zwolniony z opłacania składki zdrowotnej.