Jak nie płacić ZUS legalnie? Sposoby dla firm

Aby nie płacić ZUS legalnie można skorzystać z ulgi na start, wakacji składkowych, zbiegu tytułów do ubezpieczeń albo prowadzić biznes w wieloosobowej spółce z o.o. Sama działalność nierejestrowana nie stanowi tytułu do ubezpieczeń, jednak składki mogą powstać od wykonywanych w jej ramach umów zlecenia lub umów o świadczenie usług. Nie każde rozwiązanie oznacza więc brak wszystkich obciążeń. Tekst jest przeznaczony dla osób, które rozpoczynają działalność gospodarczą, prowadzą jednoosobową firmę lub rozważają założenie spółki. Wyjaśnia również, kiedy przedsiębiorca może nie płacić ZUS, kiedy przysługują mu niższe składki i jakie prawa do świadczeń traci.

Najważniejsze informacje

1. Ulga na start zwalnia przez 6 miesięcy ze składek na ubezpieczenia społeczne, ale nie ze składki zdrowotnej.
2. Po uldze na start przedsiębiorca może przez 24 pełne miesiące kalendarzowe opłacać preferencyjne składki społeczne od podstawy wynoszącej co najmniej 30% płacy minimalnej.
3. Wspólnik wieloosobowej spółki z o.o. nie płaci składek ZUS wyłącznie z tytułu posiadania udziałów. Status jedynego wspólnika jednoosobowej spółki tworzy natomiast tytuł ubezpieczeniowy, choć obowiązek opłacania składek społecznych może wyłączyć zbieg z odpowiednio wynagradzanym etatem.
4. Wakacje składkowe pozwalają raz w roku uzyskać zwolnienie z własnych składek społecznych za jeden miesiąc. Zwolnienie z dobrowolnej składki chorobowej wymaga jednak podlegania temu ubezpieczeniu w miesiącu złożenia wniosku oraz w miesiącu poprzednim.
5. Działalność nierejestrowana w 2026 r. jest możliwa przy przychodzie należnym do 10 813,50 zł na kwartał, ale umowa zlecenia lub umowa o świadczenie usług może stanowić odrębny tytuł do ubezpieczeń.

Jak legalnie nie płacić ZUS, a kiedy można go tylko obniżyć?

Hasło „firma bez ZUS” obejmuje kilka różnych sytuacji. W praktyce należy rozróżnić trzy możliwości:

1. Brak tytułu do ubezpieczeń – może wystąpić w przypadku działalności nierejestrowanej albo samego posiadania udziałów w wieloosobowej spółce z ograniczoną odpowiedzialnością.
2. Czasowe zwolnienie ze składek – obejmuje ulgę na start i wakacje składkowe.
3. Opłacanie składek w niższej wysokości – pozwala zmniejszyć wysokość ZUS, ale nie znosi obowiązku opłacania składek.

Ubezpieczenia społeczne mogą być również obowiązkowe z innego tytułu niż prowadzona działalność.

Składki społeczne a składka zdrowotna

Warto oddzielić ubezpieczenia społeczne od zdrowotnego. Ubezpieczenie chorobowe z tytułu działalności jest dla przedsiębiorcy dobrowolne tylko wtedy, gdy z tej działalności podlega on obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

Ubezpieczenie zdrowotne zapewnia dostęp do świadczeń finansowanych przez NFZ, a wysokość składki zależy między innymi od formy opodatkowania. Brak obowiązku zapłaty składek w jednym obszarze rzadko oznacza więc zerowy przelew do ZUS-u.

Ile wynoszą standardowe składki w 2026 r.?

W 2026 r. minimalna podstawa wymiaru składek społecznych dla przedsiębiorcy, który nie korzysta z ulg, wynosi 5652 zł. Przy stopie składki wypadkowej 1,67% miesięczna suma składek społecznych wraz z dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym wynosi 1788,29 zł. Jeżeli przedsiębiorca ma również obowiązek opłacania składek na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, łączna kwota wzrasta do 1926,76 zł.

Bez dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego składki społeczne wynoszą 1649,82 zł, a po doliczeniu należnych składek na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy – 1788,29 zł.

Podane kwoty uwzględniają składkę wypadkową według stopy 1,67%. Jeżeli przedsiębiorcę obowiązuje inna stopa składki wypadkowej, wysokość łącznych składek będzie odpowiednio inna. Obowiązek opłacania składek na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy również zależy od sytuacji przedsiębiorcy.

Kwoty te nie obejmują składki na ubezpieczenie zdrowotne, którą ustala się odrębnie.

Ulga na start: 6 miesięcy bez składek społecznych

Z ulgi na start może skorzystać przedsiębiorca będący osobą fizyczną, który podejmuje działalność gospodarczą po raz pierwszy albo podejmuje ją ponownie po upływie co najmniej 60 miesięcy od dnia jej ostatniego zawieszenia lub zakończenia. Warunkiem jest również niewykonywanie działalności na rzecz byłego pracodawcy, jeżeli przed dniem rozpoczęcia działalności przedsiębiorca wykonywał dla niego, w roku rozpoczęcia działalności lub w poprzednim roku kalendarzowym, w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres tej działalności. Z ulgi na start nie mogą korzystać przedsiębiorcy spełniający warunki pozwalające na kontynuowanie ubezpieczenia społecznego rolników w związku z rozpoczęciem pozarolniczej działalności gospodarczej.

Co obejmuje ulga na start?

Przez 6 miesięcy przedsiębiorca nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia firmy. Nie trzeba więc opłacać składek:

• emerytalnych,
• rentowych,
• wypadkowych,
• chorobowych.

Ulga na start nie obejmuje składki na ubezpieczenie zdrowotne. Osoba korzystająca z ulgi na start co do zasady podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzonej działalności i opłaca składkę zdrowotną ustalaną według zasad właściwych dla jej formy opodatkowania. Przepisy przewidują jednak szczególne przypadki, w których mimo podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu składka z tytułu działalności nie jest opłacana, jeżeli zostaną spełnione określone ustawowo warunki.

Nie jest więc prawdą, że każdy początkujący przedsiębiorca przez pół roku w ogóle nie płaci ZUS-u.

Jakie warunki trzeba spełnić?

Warunkiem skorzystania z ulgi jest również niewykonywanie na rzecz byłego pracodawcy czynności, które były dla niego wykonywane w ramach stosunku pracy w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym.

Ulga trwa 6 miesięcy kalendarzowych. Jeśli działalność rozpoczyna się pierwszego dnia miesiąca, miesiąc ten wlicza się do okresu ulgi. Przy rozpoczęciu działalności w innym dniu okres ten liczy się od kolejnego miesiąca.

Przepisy pozwalają także zrezygnować z ulgi i wcześniej zgłosić się do ubezpieczeń społecznych.

Jakie są konsekwencje braku składek społecznych?

Brak składek społecznych ma swoje konsekwencje. W okresie korzystania z ulgi:

• nie jest się objętym ubezpieczeniem chorobowym,
• nie buduje się z tego tytułu kapitału emerytalnego,
• nie nabywa się z działalności prawa do zasiłku chorobowego,
• nie nabywa się z działalności prawa do zasiłku macierzyńskiego,
• nie przysługują świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego.

Uprawnienia te zależą od podlegania odpowiednim ubezpieczeniom. Ulga poprawia zatem bieżącą płynność finansową, ale jednocześnie ogranicza ochronę ubezpieczeniową.

Przykład 1. Start firmy w połowie miesiąca

Marta otwiera studio projektowe 12 marca 2026 r. i spełnia warunki ulgi na start. Marzec nie wykorzystuje jednego z sześciu pełnych miesięcy, dlatego zwolnienie ze składek społecznych trwa do końca września. Przez cały ten czas Marta opłaca jednak składkę zdrowotną. Odkłada też dodatkowe pieniądze na prywatną poduszkę finansową, ponieważ nie jest objęta ochroną wynikającą z ubezpieczenia chorobowego.

Po zakończeniu ulgi na start warto zapoznać się z materiałem „ZUS dla nowych firm Ulgi krok po kroku”, który porządkuje kolejność dostępnych rozwiązań.

Preferencyjne składki przez kolejne 24 miesiące

Z preferencyjnej podstawy składek można korzystać przez 24 miesiące tylko przy spełnieniu warunków z art. 18a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w tym gdy przedsiębiorca nie prowadzi i w ciągu 60 miesięcy kalendarzowych przed rozpoczęciem działalności gospodarczej nie prowadził pozarolniczej działalności oraz nie zachodzi wyłączenie dotyczące wykonywania działalności na rzecz byłego pracodawcy. W 2026 r. podstawa ta wynosi 1441,80 zł, a przy stopie składki wypadkowej 1,67% suma minimalnych składek społecznych wynosi 456,18 zł z dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym albo 420,86 zł bez niego. Jeżeli przedsiębiorcę obowiązuje inna stopa składki wypadkowej, łączna kwota składek będzie odpowiednio inna.

Rozwiązanie to bywa potocznie nazywane „małym ZUS-em”, ale nie należy go mylić z Małym ZUS Plus. Preferencyjny mały ZUS nie zwalnia z ubezpieczeń społecznych. Pozwala jedynie opłacać składki od niższej podstawy i nie obejmuje składki zdrowotnej. Z preferencyjnych składek nie skorzysta przedsiębiorca, który wykonuje działalność na rzecz byłego pracodawcy, dla którego przed rozpoczęciem działalności – w roku jej rozpoczęcia lub w roku poprzednim – wykonywał w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres tej działalności.

Niższa podstawa oznacza mniejsze bieżące obciążenia, ale może również przełożyć się na niższe świadczenia i mniejszy kapitał przyszłej emerytury. Przedsiębiorca korzystający z preferencyjnej podstawy może zadeklarować podstawę wyższą niż ustawowe minimum, co może wpłynąć na wysokość przyszłych świadczeń i kapitału emerytalnego.

Mały ZUS Plus zależny od dochodu

Mały ZUS Plus jest przeznaczony dla przedsiębiorców spełniających ustawowe warunki, których przychód z działalności w poprzednim roku nie przekroczył 120 000 zł. Jeżeli działalność była prowadzona tylko przez część poprzedniego roku, limit ustala się proporcjonalnie. Z ulgi nie mogą korzystać m.in. przedsiębiorcy, którzy prowadzili działalność w poprzednim roku krócej niż 60 dni, spełniają warunki do preferencyjnych składek, w poprzednim roku rozliczali się kartą podatkową i jednocześnie korzystali ze zwolnienia z VAT ze względu na wartość sprzedaży albo podlegają innym ustawowym wyłączeniom. Wyłączenie dotyczy również przedsiębiorcy wykonującego działalność na rzecz byłego pracodawcy, dla którego przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej, w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym, wykonywał w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej.

Jak ustalana jest podstawa składek?

Jeżeli składki na ubezpieczenia społeczne przedsiębiorcy lub osób z nim współpracujących zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodu, roczny dochód służący do obliczenia Małego ZUS Plus trzeba powiększyć o kwoty tych składek.

Od 2026 r. przedsiębiorca spełniający pozostałe warunki może wykorzystać maksymalnie 36 miesięcy Małego ZUS Plus według nowych zasad niezależnie od liczby miesięcy tej ulgi wykorzystanych przed 2026 r. Nie jest to zatem ulga „na pierwsze 24 miesiące”, ponieważ takie określenie odnosi się do składek preferencyjnych.

W 2026 r., przy stopie składki wypadkowej 1,67%, suma składek na ubezpieczenia społeczne z dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, ale bez składek na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, mieści się w przedziale od 456,18 zł do 1788,29 zł miesięcznie. Jeżeli przedsiębiorcę obowiązuje inna stopa składki wypadkowej, wysokość tych składek będzie odpowiednio inna.

Składkę zdrowotną oblicza się odrębnie. Jej wysokości nie można określić jako stałych 9% dla każdego przedsiębiorcy, ponieważ zasady jej ustalania zależą między innymi od stosowanej formy opodatkowania.

Kiedy można stracić prawo do ulgi?

Niedokonanie wymaganego zgłoszenia do Małego ZUS Plus z właściwym kodem tytułu ubezpieczenia w ustawowym terminie jest traktowane jako rezygnacja z ulgi, przy czym odrębne zasady mogą mieć zastosowanie przy zawieszeniu i ponownym wznowieniu działalności w tym samym roku kalendarzowym.

Samo przekroczenie limitu przychodów w roku, w którym przedsiębiorca korzysta z Małego ZUS Plus, nie powoduje utraty ulgi za ten sam rok. Prawo do niej w danym roku ustala się bowiem na podstawie przychodu osiągniętego w poprzednim roku kalendarzowym. Pozostałe warunki korzystania z ulgi należy jednak spełniać zgodnie z obowiązującymi zasadami.

Od 2026 r. z Małego ZUS Plus można korzystać maksymalnie przez 36 miesięcy kalendarzowych w każdym 60-miesięcznym okresie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Jeżeli przedsiębiorca wykorzysta 36 miesięcy ulgi przed zakończeniem tego okresu, zasadniczo nie może korzystać z kolejnych miesięcy podstawowego limitu aż do rozpoczęcia następnego 60-miesięcznego okresu. Wyjątek dotyczy przedsiębiorców, którzy zachowali niewykorzystane prawo do dodatkowych 12 miesięcy Małego ZUS Plus przysługujących na podstawie wcześniejszych przepisów. Niewykorzystaną część tego dodatkowego limitu mogą oni wykorzystać również po 2025 r., zgodnie z zasadami przejściowymi.

Warunki uprawniające do Małego ZUS Plus należy weryfikować dla każdego roku, a dane dotyczące przychodów i dochodów wykazywane na potrzeby ulgi powinny być zgodne z dokumentacją podatkową przedsiębiorcy.

W codziennych rozliczeniach może pomóc moduł samodzielnej księgowości SzybkaFaktura.pl, który wspiera ewidencjonowanie przychodów i kosztów oraz przygotowywanie deklaracji.

Wakacje składkowe: jeden miesiąc zwolnienia w roku

Wakacje składkowe pozwalają przedsiębiorcy wpisanemu do CEIDG raz w roku nie opłacać za siebie części składek.

Co obejmują wakacje składkowe?

Zwolnienie obejmuje:

• obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne,
• obowiązkowe ubezpieczenia rentowe,
• obowiązkowe ubezpieczenie wypadkowe,
• Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, jeśli składki te występują.

Zwolnienie obejmuje dobrowolne ubezpieczenie chorobowe tylko wtedy, gdy przedsiębiorca podlegał mu choć przez jeden dzień zarówno w miesiącu złożenia wniosku, jak i w miesiącu poprzednim.

W ramach wakacji składkowych przedsiębiorca może zostać zwolniony z opłacania za siebie składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe oraz po spełnieniu wymaganych warunków składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe. Składki na ubezpieczenia społeczne objęte zwolnieniem są finansowane z budżetu państwa, dlatego okres ten jest uwzględniany przy ustalaniu przyszłej emerytury lub renty oraz nie pozbawia przedsiębiorcy uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Zwolnienie może obejmować również składki na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, jeżeli przedsiębiorca ma obowiązek ich opłacania. Wakacje składkowe nie obejmują natomiast składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Ulga dotyczy wyłącznie właściciela firmy, a nie zatrudnianych przez niego osób. Jeżeli przedsiębiorca zatrudnia pracowników lub zleceniobiorców, nadal musi opłacać należne za nich składki. Wakacje składkowe nie obejmują również własnej składki zdrowotnej.

Jakie warunki trzeba spełnić?

Aby skorzystać z wakacji składkowych, należy spełnić wszystkie wymagane warunki. W miesiącu kalendarzowym poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku:

• może być zgłoszonych łącznie nie więcej niż 10 ubezpieczonych, wliczając przedsiębiorcę, do ubezpieczeń emerytalnego, rentowych i wypadkowego lub ubezpieczenia zdrowotnego,
• do limitu uwzględnia się osoby podlegające tym ubezpieczeniom choć przez jeden dzień tego miesiąca,
• należy jako ubezpieczony podlegać co najmniej przez jeden dzień, obowiązkowo albo dobrowolnie, ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.

Warunek przychodowy jest spełniony, jeżeli:

• w dwóch latach kalendarzowych poprzedzających rok złożenia wniosku nie osiągnięto przychodu z pozarolniczej działalności gospodarczej albo
• w co najmniej jednym z tych dwóch lat roczny przychód z tej działalności nie przekroczył równowartości 2 mln euro.

Równowartość 2 mln euro oblicza się według średniego kursu euro ogłaszanego przez NBP w ostatnim dniu roboczym roku kalendarzowego poprzedzającego rok złożenia wniosku.

Nie można również w roku kalendarzowym poprzedzającym rok złożenia wniosku ani od początku roku złożenia wniosku do dnia jego złożenia wykonywać pozarolniczej działalności gospodarczej na rzecz byłego pracodawcy, dla którego w roku rozpoczęcia działalności albo w roku poprzednim wykonywano w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres prowadzonej działalności.

Zwolnienie stanowi pomoc de minimis, dlatego należy spełniać warunki jej otrzymania i dysponować dostępnym limitem co najmniej w wysokości składek na ubezpieczenia społeczne podlegających zwolnieniu.

Jeżeli zwolnienie ma obejmować również dobrowolną składkę chorobową, należy podlegać ubezpieczeniu chorobowemu co najmniej przez jeden dzień zarówno w miesiącu złożenia wniosku, jak i w miesiącu poprzednim.

Kiedy należy złożyć wniosek?

Wniosek RWS składa się elektronicznie przez eZUS w miesiącu bezpośrednio poprzedzającym wybrany miesiąc zwolnienia.

Wniosek złożony w grudniu dotyczy stycznia następnego roku. Termin 30 listopada 2025 r. miał znaczenie wyłącznie dla zwolnienia za grudzień 2025 r. Nie jest to ogólny ani aktualny termin składania wniosków o wakacje składkowe. W praktyce datę złożenia dokumentu trzeba ustalić osobno dla wybranego miesiąca.

Przykład 2. Firma zatrudniająca pracowników

Tomasz prowadzi serwis komputerowy i zatrudnia pracowników. W sierpniu 2026 r. składa wniosek o wakacje składkowe za wrzesień, a łączna liczba zgłoszonych osób nie przekracza ustawowego limitu. Po przyznaniu ulgi nie płaci własnych składek społecznych za wrzesień, ale nadal rozlicza składki pracowników i własne ubezpieczenie zdrowotne.

Działalność nierejestrowana a składki ZUS

Działalność nierejestrowana pozwala osobie fizycznej przetestować drobny biznes bez wpisu do CEIDG i rozbudowanych formalności.

Czy działalność nierejestrowana podlega składkom ZUS?

Sama działalność nierejestrowana nie stanowi tytułu do ubezpieczeń społecznych ani zdrowotnego. Obowiązek ubezpieczeń może jednak powstać, jeżeli w jej ramach wykonywana jest umowa zlecenia albo umowa o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.

Obowiązki płatnika składek wykonuje zleceniodawca, jednak gdy zlecenie zawarto z innym podmiotem, a praca jest wykonywana na rzecz własnego pracodawcy i podlega zasadom właściwym dla pracownika, obowiązki płatnika wykonuje pracodawca. 

Uczeń szkoły ponadpodstawowej lub student, który nie ukończył 26 lat, nie podlega z tytułu umowy zlecenia ubezpieczeniom społecznym ani ubezpieczeniu zdrowotnemu. Wyłączenie to nie ma jednak zastosowania, gdy umowa zlecenia została zawarta z własnym pracodawcą albo praca na podstawie umowy zawartej z innym podmiotem jest wykonywana na rzecz własnego pracodawcy.

Zasady traktowania zlecenia jak zatrudnienia pracowniczego nie stosuje się również w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego z tytułu stosunku pracy oraz podczas urlopu wychowawczego lub bezpłatnego. Zlecenie ocenia się wtedy według zasad właściwych dla zleceniobiorców. Jeżeli wykonuje je uczeń lub student przed ukończeniem 26 lat, z tytułu tej umowy nie podlega ubezpieczeniom społecznym ani zdrowotnemu. 

Jaki jest limit przychodów w 2026 r.?

W 2026 r. limit przychodów należnych wynosi 225% minimalnego wynagrodzenia na kwartał, czyli 10 813,50 zł. To zmiana w stosunku do wcześniejszego miesięcznego limitu wynoszącego 75% płacy minimalnej.

Kto może prowadzić działalność nierejestrowaną?

Z działalności nierejestrowanej można korzystać, jeżeli:

• przychód należny z tej działalności nie przekracza w żadnym kwartale obowiązującego limitu,
• w okresie ostatnich 60 miesięcy nie wykonywano działalności gospodarczej.

Działalność nie może być wykonywana w ramach umowy spółki cywilnej ani należeć do działalności wymagających koncesji, zezwolenia, licencji albo wpisu do rejestru działalności regulowanej. 

W przypadku osób zagranicznych działalność nierejestrowaną mogą prowadzić wyłącznie osoby należące do kategorii, którym przepisy pozwalają podejmować i wykonywać działalność gospodarczą w Polsce na zasadach takich jak obywatele polscy.

Po przekroczeniu kwartalnego limitu przychodu należnego:

• działalność staje się działalnością gospodarczą od dnia, w którym nastąpiło przekroczenie,
• wniosek o wpis do CEIDG należy złożyć w ciągu 7 dni od tego dnia.

Od momentu powstania działalności gospodarczej należy również ustalić obowiązki związane z ubezpieczeniami społecznymi i zdrowotnym właściwe dla danej sytuacji.

Jakie obowiązki pozostają przy działalności nierejestrowanej?

Brak wpisu do CEIDG nie oznacza działalności bez podatków i dokumentacji.

Uzyskany dochód podlega rozliczeniu w PIT, a osoba prowadząca działalność nierejestrowaną powinna prowadzić uproszczoną ewidencję sprzedaży, przestrzegać praw konsumentów i wystawiać dokumenty sprzedaży, gdy wymagają tego przepisy.

Nie jest to sposób na dowolne omijanie podatków ani łączenie działalności z niższymi obciążeniami bez sprawdzenia zasad PIT i VAT.

Sama działalność nierejestrowana nie tworzy tytułu do ubezpieczeń społecznych ani zdrowotnego, ale taki tytuł może wynikać z umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług, z uwzględnieniem wyjątków i zbiegów ubezpieczeń.

Wieloosobowa spółka z o.o. a brak składek ZUS

Samo posiadanie udziałów w wieloosobowej spółce z ograniczoną odpowiedzialnością nie jest tytułem do ubezpieczeń społecznych ani zdrowotnego. Oznacza to, że wspólnik dwuosobowej spółki z o.o. nie płaci ZUS-u wyłącznie dlatego, że posiada udziały.

To popularny sposób organizacji biznesu bez składek wspólników, ale nie należy traktować go jako prostego zamiennika jednoosobowej działalności gospodarczej. Spółka ma własny majątek, organy i obowiązki, a wspólnicy wykonują swoje prawa zgodnie z umową spółki.

Jednoosobowa spółka z o.o. a składki ZUS

Inaczej wygląda sytuacja w jednoosobowej spółce z o.o. Wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. podlega z tego tytułu ubezpieczeniom co do zasady w okresie funkcjonowania spółki, jednak obowiązek ten nie obejmuje okresu, na który wykonywanie działalności przez spółkę zostało skutecznie zawieszone.

Jedyny wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. jest traktowany na gruncie ubezpieczeń społecznych jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność. Jeżeli jest jednocześnie zatrudniony na podstawie umowy o pracę, a podstawa wymiaru składek ze stosunku pracy w przeliczeniu na miesiąc wynosi co najmniej minimalne wynagrodzenie, ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu statusu jedynego wspólnika są dobrowolne. Jeżeli zdecyduje się dobrowolnie podlegać z tego tytułu ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, będzie podlegał również obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu, natomiast nie będzie mógł zostać objęty z tego tytułu ubezpieczeniem chorobowym. Zbieg z etatem nie wyłącza ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu statusu jedynego wspólnika spółki z o.o. W szczególnych przypadkach przewidzianych przepisami osoba ta może jednak nie mieć obowiązku opłacania składki zdrowotnej z tego tytułu mimo podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Jedyny wspólnik nie ma prawa do ulgi na start ani do preferencyjnej podstawy składek. Jest nim osoba, do której należą wszystkie udziały spółki. W jednoosobowej spółce nie ma więc drugiego wspólnika, który wspólnie wykonuje prawa udziałowe.

Czy wspólnik posiadający 99% udziałów jest traktowany jak jedyny wspólnik?

Kodeks spółek handlowych definiuje spółkę jednoosobową jako spółkę kapitałową, której wszystkie udziały należą do jednego wspólnika.

Uchwała Sądu Najwyższego z 21 lutego 2024 r., sygn. III UZP 8/23, potwierdziła, że wspólnik dwuosobowej spółki posiadający 99% udziałów nie podlega ubezpieczeniom społecznym na podstawie przepisów właściwych dla jedynego wspólnika.

Orzeczenie odrzuciło tym samym automatyczne traktowanie wspólnika większościowego jak wspólnika jednoosobowej spółki. O statusie wspólników przesądza struktura udziałowa, a nie sam procent ekonomicznego zaangażowania.

Drugi wspólnik musi być rzeczywistym wspólnikiem

Nie oznacza to jednak, że wystarczy pozornie wprowadzić do spółki drugą osobę. Dla tytułu ubezpieczeniowego jedynego wspólnika decyduje skuteczne posiadanie wszystkich udziałów przez jedną osobę. Jeżeli drugi wspólnik skutecznie posiada choć jeden udział, jego bierność w wykonywaniu praw udziałowych nie czyni wspólnika większościowego jedynym wspólnikiem.

Wprowadzenie realnego drugiego wspólnika do jednoosobowej spółki eliminuje tytuł do ZUS-u wynikający ze statusu jedynego wspólnika. Obowiązek ubezpieczeniowy może jednak powstać z innej podstawy, na przykład:

• z umowy o pracę,
• z umowy zlecenia,
• z wynagradzanego powołania do zarządu.

Wspólników nie można traktować jak figurantów, ponieważ pozorność czynności może zostać zakwestionowana. Dokumenty, księgi spółki i faktyczne decyzje wspólników powinny tworzyć spójny obraz.

Spółka z o.o. a księgowość i podatki

Wybór spółki wpływa również na odpowiedzialność, księgowość i podatki. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością prowadzi pełną księgowość, a jej zyski mogą podlegać CIT oraz opodatkowaniu przy wypłacie dywidendy. Mechanizm ten bywa określany jako podwójne opodatkowanie.

Dostępne rozwiązania podatkowe mogą zmieniać końcowy rachunek, ale sama spółka nie gwarantuje, że właściciel będzie płacił niższe podatki.

Dla wspólników znaczenie ma łączny ciężar podatków na poziomie spółki oraz przy wypłacie środków. Muszą oni również uwzględnić zasady wypłaty zysku i odpowiedzialność związaną z pełnioną funkcją, a także koszty spółki, jej majątek i obowiązki zarządu.

Zyski pozostawione w spółce oraz wypłacone właścicielom mogą wywoływać różne skutki podatkowe, dlatego rzetelne porównanie wymaga konkretnych danych. Przed zmianą formy prawnej warto przeanalizować z doradcą podatkowym koszty, przepływy pieniężne, ryzyko i planowany sposób wypłaty zysków.

Etat, umowa zlecenia i umowa o dzieło a składki

Zasady opłacania składek zależą od rodzaju umowy, wysokości podstawy składek oraz statusu osoby wykonującej pracę.

Etat i działalność gospodarcza

Jeżeli osoba prowadząca działalność gospodarczą jest jednocześnie zatrudniona na umowie o pracę i ma z tego stosunku pracy zagwarantowane co najmniej minimalne wynagrodzenie, obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym podlega z tytułu stosunku pracy.

Z działalności gospodarczej ubezpieczenia emerytalne i rentowe są wówczas dobrowolne. Jeżeli przedsiębiorca dobrowolnie przystąpi do tych ubezpieczeń, z działalności podlega również obowiązkowemu ubezpieczeniu wypadkowemu. Składka zdrowotna z działalności co do zasady pozostaje obowiązkowa.

Jeżeli z umowy o pracę nie jest zagwarantowane co najmniej minimalne wynagrodzenie, należy ustalić, czy podstawa wymiaru składek ze stosunku pracy w przeliczeniu na miesiąc osiąga wysokość minimalnego wynagrodzenia. Jeżeli osiąga tę kwotę, ubezpieczenia emerytalne i rentowe z działalności są dobrowolne. 

Jeżeli podstawa jest niższa od minimalnego wynagrodzenia, z działalności obowiązkowe są ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe, natomiast ubezpieczenie chorobowe pozostaje dobrowolne.

Umowa o dzieło a składki ZUS

Umowa o dzieło nie stanowi samodzielnego tytułu do ubezpieczeń społecznych. Jeżeli jednak osoba pozostająca w stosunku pracy zawrze umowę o dzieło z własnym pracodawcą albo w ramach umowy zawartej z innym podmiotem wykonuje pracę na rzecz swojego pracodawcy, dla celów ubezpieczeń społecznych jest traktowana jak pracownik, a przychód z tej umowy uwzględnia się przy ustalaniu podstawy wymiaru składek.

Zasada ta nie ma zastosowania do pracownika, który w okresie wykonywania umowy o dzieło przebywa na urlopie macierzyńskim, wychowawczym albo bezpłatnym. Z tytułu samej umowy o dzieło zawartej z własnym pracodawcą nie podlega on wówczas ubezpieczeniom społecznym.

O obowiązkach ubezpieczeniowych nie przesądza sama nazwa zawartej umowy. Jeżeli charakter wykonywanych czynności i sposób realizacji umowy wskazują, że w rzeczywistości jest to umowa zlecenia albo inna umowa o świadczenie usług, obowiązek ubezpieczeń ustala się według zasad właściwych dla takiej umowy, z uwzględnieniem przysługujących wyłączeń oraz ewentualnego zbiegu tytułów do ubezpieczeń.

Umowa zlecenia zawarta z uczniem lub studentem

Uczeń szkoły ponadpodstawowej lub student, który nie ukończył 26 lat, nie podlega z tytułu umowy zlecenia ubezpieczeniom społecznym ani ubezpieczeniu zdrowotnemu. Oznacza to, że od wynagrodzenia z takiej umowy nie opłaca się składek ZUS, jeżeli osoba zachowuje wymagany status ucznia lub studenta i nie zachodzi sytuacja, w której zlecenie jest dla celów ubezpieczeniowych traktowane jak zatrudnienie pracownicze.

Wyłączenie to nie ma zastosowania, gdy:

• umowa zlecenia zostaje zawarta z własnym pracodawcą,
• praca na podstawie umowy zlecenia zawartej z innym podmiotem jest wykonywana na rzecz własnego pracodawcy.

W takich przypadkach, przychód ze zlecenia jest rozliczany razem z przychodem ze stosunku pracy i podlega składkom na zasadach właściwych dla pracownika.

Zasady traktowania zlecenia jak zatrudnienia pracowniczego nie stosuje się do pracownika przebywającego na urlopie macierzyńskim, wychowawczym albo bezpłatnym. Zlecenie jest wtedy oceniane według zasad właściwych dla zleceniobiorców, a jeżeli wykonuje je uczeń lub student przed ukończeniem 26 lat, nie podlega on z tytułu tej umowy ubezpieczeniom społecznym ani zdrowotnemu.

Obowiązek ubezpieczeń ocenia się wtedy według zasad właściwych dla zleceniobiorców, a uczeń lub student przed ukończeniem 26 lat korzysta z wyłączenia z ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego z tytułu tej umowy.

Samo posiadanie statusu osoby uczącej się nie wystarcza do zastosowania tego wyłączenia. Znaczenie mają przede wszystkim:

• wiek,
• rzeczywisty status ucznia lub studenta,
• rodzaj zawartej umowy,
• okoliczności wykonywania zlecenia, w tym to, czy powodują traktowanie go dla celów ubezpieczeniowych jak zatrudnienia pracowniczego.

Jak wybrać legalne rozwiązanie?

Przy wyborze legalnego rozwiązania warto przejść przez kilka kolejnych kroków:

1. Ustalić, z czego wynika tytuł do ubezpieczeń oraz czy celem jest całkowite zwolnienie, czasowa ulga czy obniżenie podstawy składek.
2. Sprawdzić rozwiązanie odpowiednie do sytuacji. Początkujący przedsiębiorca powinien sprawdzić ulgę na start i preferencyjny mały ZUS. Firma osiągająca niższe przychody i dochody może rozważyć Mały ZUS Plus, a mikroprzedsiębiorca spełniający wymagane warunki – wakacje składkowe. Drobna aktywność może mieścić się w ramach działalności nierejestrowanej, natomiast wybór spółki wymaga szerszej analizy prawnej i podatkowej.
3. Porównać wpływ poszczególnych rozwiązań na prowadzenie firmy, ponieważ każde z nich wiąże się z innymi uprawnieniami.
4. Sprawdzić aktualny kod tytułu ubezpieczenia przed rozpoczęciem rozliczania składek na nowych zasadach.

Nie warto tworzyć sztucznych umów ani wprowadzać pozornych wspólników tylko po to, aby nie płacić ZUS. Zakład ocenia rzeczywisty charakter pracy, wykonywanych czynności i relacji między stronami.

Należy również przechowywać umowy, dokumenty rejestracyjne, ewidencję przychodów oraz potwierdzenia spełnienia warunków ulgi. Dokumentacja ta pomaga wykazać prawo do zwolnienia wynikającego z ustawy.

W niejednoznacznej sytuacji bezpieczniej wystąpić do ZUS o interpretację indywidualną lub skonsultować konkretny wariant z prawnikiem i doradcą podatkowym. Dobrze dobrane rozwiązanie ogranicza ryzyko zaległości, a nie tylko bieżące koszty opłacania ZUS-u.

Podsumowanie

Legalna odpowiedź na pytanie, jak nie płacić ZUS, zależy od etapu i formy prowadzenia firmy. Ulga na start, wakacje składkowe, zbieg etatu z działalnością oraz udział w wieloosobowej spółce z o.o. mogą wyłączyć określony obowiązek. Aktywność niewymagająca wpisu do CEIDG sama nie tworzy tytułu do ubezpieczeń, ale taki tytuł może powstać z umowy zlecenia lub kontraktu rozliczanego na zasadach właściwych dla zleceniobiorcy.

Preferencyjne składki i Mały ZUS Plus jedynie obniżają obciążenia. Każde zwolnienie trzeba oceniać osobno w odniesieniu do ubezpieczeń społecznych, składki zdrowotnej i pozostałych tytułów do ubezpieczeń. Potencjalna oszczędność nie powinna przesłaniać wpływu wybranego rozwiązania na świadczenia, przyszłą emeryturę i bezpieczeństwo finansowe.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Źródła:

1. https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/199/text.pdf
2. https://eli.gov.pl/api/acts/DU/2024/863/text.html
3. https://eli.gov.pl/api/acts/DU/2024/18/text.html
4. https://www.sn.pl/pl/sprawy/zagadnienia-prawne/iii-uzp-8-23
5. https://www.zus.pl/pl/baza-wiedzy/skladki-wskazniki-odsetki/skladki/wysokosc-skladek-na-ubezpieczenia-spoleczne
6. https://www.zus.pl/pl/firmy/rozliczenia-z-zus/skladki-preferencyjne
7. https://www.zus.pl/-/zwolnienie-z-op%C5%82acania-sk%C5%82adek-zus-wakacje-sk%C5%82adkowe
8. https://biznes.gov.pl/pl/firma/zakladanie-firmy/chce-wiedziec-jak-zalozyc-wlasna-firme/dzialalnosc-nierejestrowa-oraz-inne-sytuacje-w-ktorych-nie-trzeba-rejestrowac-firmy
9. https://www.zus.pl/en/-/umowy-cywilnoprawne-w-ubezpieczeniach-spolecznych
10. https://www.zus.pl/en/pracujacy/system-ubezpieczen-spolecznych-w-polsce/zbieg-tytulow-do-ubezpieczen-spolecznych