Jeżeli dłużnik nie spełnił w terminie wymagalnego świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia. Ich rodzaj i wysokość zależą od właściwego reżimu prawnego oraz postanowień umowy. W przypadku zwykłego zobowiązania cywilnego, jeśli stopa odsetek za opóźnienie nie została określona, stosuje się odsetki ustawowe za opóźnienie. Wyjątkiem jest sytuacja, w której wierzytelność jest oprocentowana według wyższej stopy. Wówczas wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej stopy, z uwzględnieniem limitu odsetek maksymalnych. Dla przedsiębiorcy kluczowe jest ustalenie właściwego rodzaju odsetek. Inne zasady obowiązują bowiem przy zwykłej należności cywilnej, inne przy transakcji handlowej, a jeszcze inne w przypadku zaległości podatkowej. Poniższe wyjaśnienia pomogą wybrać odpowiednią stawkę, ustalić początek jej naliczania i uporządkować dochodzenie należności z niezapłaconej faktury, umowy lub innego dokumentu.
Najważniejsze informacje
- Od 5 marca 2026 r. odsetki ustawowe za opóźnienie wynoszą 9,25% w stosunku rocznym.
- W transakcjach handlowych od 1 lipca do 31 grudnia 2026 r. stosuje się stawkę 11,75% albo 13,75% w stosunku rocznym, zależnie od statusu dłużnika.
- Wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, nawet jeśli nie poniósł żadnej szkody.
- Przy określonym terminie płatności odsetki nalicza się od następnego dnia po jego upływie. Jeśli termin przypada w sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, zasadniczo upływa następnego dnia, który nie jest sobotą ani dniem wolnym.
- Maksymalna wysokość odsetek za opóźnienie wynosi obecnie 18,50% w stosunku rocznym.
Czym są odsetki ustawowe?
Odsetki ustawowe to odsetki, których wysokość wynika z mechanizmu określonego w ustawie. Odsetki od sumy pieniężnej należą się wtedy, gdy ich źródłem jest czynność prawna, ustawa, orzeczenie sądu albo decyzja innego właściwego organu. Zasadę tę ustanawia art. 359 § 1 Kodeksu cywilnego.
Nie wszystkie odsetki pełnią jednak tę samą funkcję. Przed rozpoczęciem obliczeń trzeba więc ustalić, z jakim ich rodzajem mamy do czynienia.
| Rodzaj odsetek | Zastosowanie | Podstawa wysokości |
|---|---|---|
| Odsetki ustawowe, nazywane kapitałowymi | Wynagrodzenie za korzystanie z cudzego kapitału, gdy wysokość odsetek nie została określona inaczej | Stopa referencyjna NBP plus 3,5 punktu procentowego |
| Odsetki ustawowe za opóźnienie | Opóźnienie w spełnieniu wymagalnego świadczenia pieniężnego, gdy stopa odsetek za opóźnienie nie została określona, a wierzytelność nie jest oprocentowana według wyższej stopy | Stopa referencyjna NBP plus 5,5 punktu procentowego |
| Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych | Odpłatna dostawa towaru lub świadczenie usługi między podmiotami objętymi ustawą | Stopa referencyjna NBP plus 8 albo 10 punktów procentowych |
| Odsetki od zaległości podatkowych | Nieterminowa zapłata podatku lub innej należności traktowanej jak zaległość podatkowa | Zasady określone w Ordynacji podatkowej |
Odsetki kapitałowe są związane z korzystaniem z określonej sumy pieniężnej, na przykład z pożyczonego kapitału. Odsetki za opóźnienie rekompensują natomiast wierzycielowi okres, w którym wymagalna należność pozostaje niezapłacona. Podobieństwo nazw nie oznacza więc, że stawki te można stosować zamiennie.
Ile wynoszą odsetki ustawowe w 2026 roku?
Od 5 marca 2026 r. odsetki ustawowe za opóźnienie wynoszą 9,25% w stosunku rocznym. Obowiązującą wysokość ogłosił Minister Sprawiedliwości w Monitorze Polskim z 2026 r. pod poz. 367.
Aktualne stawki przedstawiają się następująco:
| Rodzaj | Wysokość w stosunku rocznym | Okres obowiązywania |
|---|---|---|
| Odsetki ustawowe kapitałowe | 7,25% | od 5 marca 2026 r. |
| Maksymalne odsetki kapitałowe | 14,50% | od 5 marca 2026 r. |
| Odsetki ustawowe za opóźnienie | 9,25% | od 5 marca 2026 r. |
| Odsetki maksymalne za opóźnienie | 18,50% | od 5 marca 2026 r. |
| Odsetki handlowe, gdy dłużnikiem jest podmiot publiczny będący podmiotem leczniczym | 11,75% | od 1 lipca do 31 grudnia 2026 r. |
| Odsetki handlowe w pozostałych przypadkach objętych ustawą | 13,75% | od 1 lipca do 31 grudnia 2026 r. |
Wysokość odsetek ustawowych zależy od stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego. Jej zmiana wpływa zarówno na ustawowe odsetki kapitałowe, jak i na odsetki ustawowe za opóźnienie. Minister Sprawiedliwości ogłasza ich wysokość w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”.
Stawki dotyczące transakcji handlowych ustala się na okresy półroczne według stopy referencyjnej NBP obowiązującej odpowiednio 1 stycznia albo 1 lipca. Pozostają one zatem niezmienne przez całe półrocze, nawet jeśli w jego trakcie zmieni się stopa referencyjna.
Kiedy stosuje się odsetki za opóźnienie?
Kodeks cywilny pozwala żądać odsetek za czas opóźnienia, jeżeli dłużnik nie spełnia w terminie świadczenia pieniężnego. Wierzyciel ma do nich prawo nawet wtedy, gdy opóźnienie wynika z okoliczności, za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialności. W pierwszej kolejności należy odpowiedzieć na kilka pytań:
| Pytanie | Znaczenie |
|---|---|
| Czy zobowiązanie jest pieniężne? | Odsetki za opóźnienie dotyczą zapłaty określonej sumy pieniężnej. |
| Kiedy świadczenie stało się wymagalne? | Trzeba uwzględnić sposób obliczania terminu oraz jego ewentualne przesunięcie na podstawie art. 115 Kodeksu cywilnego. |
| Czy określono stopę odsetek za opóźnienie albo oprocentowanie wierzytelności? | W zwykłym zobowiązaniu cywilnym najpierw sprawdza się stopę odsetek za opóźnienie. Jeżeli jej nie określono, stosuje się odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że wierzytelność jest oprocentowana według wyższej stopy. |
| Czy zobowiązanie wynika z transakcji handlowej objętej przepisami o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych? | Jeżeli tak, stosuje się zasady dotyczące odsetek właściwe dla transakcji handlowych, z uwzględnieniem ustawowych warunków i wyłączeń |
| Czy w okresie opóźnienia zmieniła się stawka? | Należność należy podzielić na okresy objęte poszczególnymi stawkami. |
Jeżeli koniec terminu płatności przypada w dzień ustawowo wolny od pracy albo w sobotę, termin zasadniczo upływa następnego dnia, który nie jest dniem wolnym ani sobotą. Odsetki nalicza się dopiero od kolejnego dnia.
Jeśli termin płatności przypada 15 października i jest to dzień roboczy, opóźnienie rozpoczyna się 16 października. Gdy wskazana data przypada w sobotę, a następująca po niej niedziela jest dniem ustawowo wolnym od pracy, termin upływa w poniedziałek, natomiast odsetki nalicza się od wtorku.
Jeżeli termin płatności nie został określony, moment wymagalności ustala się zgodnie z zasadami właściwymi dla danego zobowiązania. W transakcjach handlowych ustawa przewiduje odrębne reguły rozpoczęcia naliczania odsetek. Zależą one między innymi od spełnienia świadczenia przez wierzyciela oraz zdarzeń wskazanych w przepisach.
Jakie odsetki nalicza się w transakcjach handlowych?
Transakcja handlowa to umowa dotycząca odpłatnej dostawy towaru albo odpłatnego świadczenia usługi, zawarta w związku z prowadzoną działalnością przez podmioty wymienione w ustawie. Świadczeniem pieniężnym jest w takim przypadku wynagrodzenie za dostawę lub usługę.
Kiedy przysługują odsetki za opóźnienie?
Przy ustalaniu prawa do odsetek należy uwzględnić status dłużnika:
- Jeżeli dłużnikiem w transakcji handlowej nie jest podmiot publiczny, a strony określiły w umowie termin zapłaty, wierzycielowi, bez potrzeby wezwania, przysługują od dnia wymagalności świadczenia pieniężnego do dnia zapłaty odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych, chyba że strony uzgodniły wyższe odsetki, pod warunkiem że wierzyciel spełnił swoje świadczenie i nie otrzymał zapłaty w terminie określonym w umowie. Strony mogą uzgodnić wyższą stopę odsetek za opóźnienie, jednak nie może ona przekraczać maksymalnej dopuszczalnej wysokości odsetek za opóźnienie. Jeżeli uzgodniona stopa przekracza ten limit, wierzycielowi należą się odsetki w wysokości maksymalnej. Jeżeli termin zapłaty określony w umowie narusza ustawowe ograniczenia, termin właściwy dla ustalenia początku naliczania odsetek ustala się zgodnie z zasadami wynikającymi z ustawy. Jeżeli natomiast strony nie określiły w umowie terminu zapłaty, stosuje się odrębne ustawowe zasady określające moment, od którego wierzycielowi przysługują odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych
- Jeżeli dłużnikiem jest podmiot publiczny, a transakcja podlega ustawie, wierzycielowi, który spełnił swoje świadczenie i nie otrzymał zapłaty w należnym terminie, przysługują bez wezwania odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych. Termin zapłaty nie może przekraczać 30 dni, a w przypadku podmiotu publicznego będącego podmiotem leczniczym – 60 dni. Przy przewidzianym w umowie badaniu towaru lub usługi termin ustala się z uwzględnieniem zasad dotyczących tego badania.
Jeżeli termin zapłaty został prawidłowo określony w umowie, wierzycielowi, który spełnił swoje świadczenie i nie otrzymał zapłaty w terminie, przysługują bez wezwania odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych od dnia wymagalności do dnia zapłaty. Jeżeli umowa nie określa terminu zapłaty, odsetki te przysługują po upływie 30 dni od spełnienia świadczenia przez wierzyciela, a jeżeli strony przewidziały w umowie badanie towaru lub usługi w celu potwierdzenia ich zgodności z umową – po upływie 30 dni od zakończenia tego badania. Termin badania nie może być rażąco nieuczciwy wobec wierzyciela ani przekraczać 30 dni od otrzymania towaru lub usługi. Jeżeli termin zapłaty określony w umowie narusza mające zastosowanie ustawowe ograniczenia, termin właściwy dla naliczania odsetek ustala się zgodnie z zasadami wynikającymi z ustawy.
Czy można ograniczyć prawo wierzyciela do odsetek?
Postanowienia umowne, które wyłączają lub ograniczają ustawowe uprawnienia wierzyciela objęte ochroną ustawy, są nieważne. W ich miejsce stosuje się odpowiednie przepisy ustawy. W transakcji handlowej, w której dłużnikiem nie jest podmiot publiczny, niższa stawka umowna nie zastępuje zatem należnych odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych.
Jaką stawkę odsetek stosuje się w drugim półroczu 2026 roku?
W drugim półroczu 2026 r. odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych wynoszą:
- 11,75%, jeżeli dłużnikiem jest podmiot publiczny będący podmiotem leczniczym,
- 13,75% w pozostałych przypadkach objętych ustawą.
Wybór właściwej stawki wymaga więc ustalenia statusu stron, a nie tylko sprawdzenia terminu widniejącego na fakturze.
Od jakiego dnia nalicza się odsetki ustawowe za opóźnienie?
Jeżeli termin płatności został określony, pierwszy dzień opóźnienia przypada po jego upływie. Gdy koniec terminu wypada w sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, najpierw przesuwa się go na następny dzień, który nie jest sobotą ani dniem wolnym. Dopiero kolejny dzień jest pierwszym dniem opóźnienia.
Każdy następny dzień opóźnienia zwiększa należność odsetkową aż do dnia zapłaty. Wysokość odsetek zależy od kwoty głównej, liczby dni objętych daną stawką oraz stopy obowiązującej w tym okresie.
Jeżeli w czasie opóźnienia zmieniła się stopa odsetek, obliczenia należy podzielić na odrębne okresy i w każdym z nich zastosować właściwą stawkę. Dotyczy to zwłaszcza wielomiesięcznych zaległości obejmujących dzień zmiany stopy referencyjnej NBP albo granicę półrocza w przypadku odsetek handlowych.
Przy ręcznych obliczeniach łatwo pomylić daty wymagalności, wpłat częściowych i zmian stawek. Odsetki ustawowe i handlowe można więc obliczyć za pomocą kalkulatora, który uwzględnia rodzaj należności oraz liczbę dni opóźnienia.
Ile wynoszą maksymalne odsetki za opóźnienie w 2026 roku?
W zwykłym zobowiązaniu cywilnym strony mogą określić w umowie własną stopę odsetek za opóźnienie. Jeżeli tego nie zrobiły, a sama wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej niż odsetki ustawowe za opóźnienie, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy.
Maksymalna wysokość odsetek za opóźnienie odpowiada dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie. Od 5 marca 2026 r. wynosi więc 18,50% w stosunku rocznym. Jeżeli właściwa stopa przekracza ten limit, wierzycielowi należą się odsetki maksymalne za opóźnienie. Postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać tej ochrony.
Odsetki kapitałowe podlegają osobnemu limitowi. Maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej odpowiada dwukrotności odsetek ustawowych, dlatego od 5 marca 2026 r. wynosi 14,50% w stosunku rocznym.
Jak udokumentować naliczone odsetki za opóźnienie?
Odsetki od sumy pieniężnej mogą wynikać z czynności prawnej, ustawy, orzeczenia sądu albo decyzji innego właściwego organu. Dokument może zawierać kwotę należności głównej, termin płatności, okres opóźnienia, zastosowaną stawkę oraz obliczoną kwotę odsetek.
Sposób dokumentowania zależy od charakteru należności i przeznaczenia wystawianego dokumentu. Sprawdź, jak przygotować notę odsetkową i udokumentować naliczone odsetki, aby wyraźnie oddzielić należność główną od kosztu opóźnienia.
Po ustaleniu kwoty SzybkaFaktura.pl pozwala kontrolować statusy płatności, wysyłać przypomnienia i wezwania oraz korzystać z windykacji online.
Jak nalicza się odsetki od zaległości podatkowych?
Odsetki od zaległości podatkowych są uregulowane odrębnie od odsetek cywilnych i odsetek stosowanych w transakcjach handlowych. Ordynacja podatkowa przewiduje naliczanie odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych, z wyjątkami określonymi w przepisach. Odsetki nalicza podatnik, płatnik, inkasent, następca prawny albo osoba trzecia odpowiadająca za zaległości podatkowe, z uwzględnieniem przypadków, w których ich wysokość ustala organ podatkowy lub zastosowanie mają inne szczególne zasady. Jeżeli zaległość wynika z niezapłacenia podatku w terminie, odsetki nalicza się od dnia następującego po upływie terminu płatności podatku. Jeżeli płatnik albo inkasent nie dokonał wymaganej wpłaty podatku w terminie, odsetki nalicza się od dnia następującego po upływie terminu dokonania tej wpłaty.
Dla niektórych rodzajów zaległości przepisy określają inny moment rozpoczęcia naliczania odsetek, a także przypadki i okresy, w których odsetek się nie nalicza. Podstawowa stawka odsetek za zwłokę jest równa sumie 200% podstawowej stopy oprocentowania kredytu lombardowego i 2 punktów procentowych, przy czym nie może być niższa niż 8%. Po spełnieniu ustawowych warunków stosuje się również stawkę obniżoną, a do określonych zaległości w podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym – stawkę podwyższoną. Właściwą stawkę i okres naliczania odsetek należy ustalać według przepisów dotyczących zaległości podatkowych, a nie według zasad właściwych dla odsetek cywilnych.
Czy można naliczać odsetki od zaległych odsetek?
Kodeks cywilny ogranicza możliwość naliczania odsetek za opóźnienie od zaległych odsetek. Takiego roszczenia można dochodzić od chwili wytoczenia powództwa o zaległe odsetki albo wtedy, gdy po powstaniu zaległości strony zgodziły się doliczyć je do dłużnej sumy.
Zasada ta ma znaczenie przy wielokrotnym aktualizowaniu salda należności. Co do zasady od zaległych odsetek nie nalicza się dalszych odsetek, jednak można ich żądać od chwili wytoczenia powództwa o zaległe odsetki albo po uzgodnieniu przez strony, już po powstaniu zaległości, doliczenia ich do dłużnej sumy.
Podsumowanie
Właściwa wysokość odsetek zależy przede wszystkim od rodzaju zobowiązania. Zwykłe opóźnienie w zapłacie podlega przepisom Kodeksu cywilnego, kwalifikowana transakcja handlowa – ustawie o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, a zaległość podatkowa – Ordynacji podatkowej. Następnie trzeba ustalić prawidłowy termin płatności, datę wymagalności, określoną stopę odsetek za opóźnienie, oprocentowanie wierzytelności, zmiany stawek oraz ewentualny limit odsetek maksymalnych.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie
Odsetki ustawowe kapitałowe są wynagrodzeniem za korzystanie z kapitału. Odsetki ustawowe za opóźnienie wiążą się natomiast z nieterminowym spełnieniem wymagalnego świadczenia pieniężnego. Oba rodzaje mają odrębne stawki i osobne limity maksymalne.
To zależy od rodzaju zobowiązania i statusu stron. Jeżeli należność wynika z transakcji handlowej, co do zasady stosuje się odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych. Gdy dłużnikiem nie jest podmiot publiczny, strony mogą uzgodnić wyższe odsetki, z zachowaniem limitu odsetek maksymalnych za opóźnienie. W zwykłym zobowiązaniu cywilnym stosuje się uzgodnioną stopę odsetek za opóźnienie, a jeżeli jej nie określono – odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że wierzytelność jest oprocentowana według wyższej stopy. Wówczas można żądać odsetek według tej wyższej stopy, z zachowaniem limitu odsetek maksymalnych.
Wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia niezależnie od tego, czy poniósł szkodę. Kodeks cywilny przyznaje mu to uprawnienie również wtedy, gdy przyczyna opóźnienia nie obciąża dłużnika.
Najpierw należy ustalić podstawę należności, sposób obliczania i prawidłowy termin płatności, datę wymagalności, właściwy reżim prawny, stopę odsetek za opóźnienie oraz oprocentowanie wierzytelności. Jeżeli koniec terminu przypada w sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, trzeba uwzględnić jego przesunięcie wynikające z art. 115 Kodeksu cywilnego. Następnie okres opóźnienia dzieli się na części objęte poszczególnymi stawkami i uwzględnia ewentualne wpłaty częściowe.
Odsetki cywilne dotyczą świadczeń pieniężnych między wierzycielem a dłużnikiem i wynikają głównie z Kodeksu cywilnego albo przepisów o transakcjach handlowych. Odsetki podatkowe dotyczą zaległości publicznoprawnych i są naliczane według zasad określonych w Ordynacji podatkowej.
Źródła:
- https://eli.gov.pl/eli/DU/2026/795/ogl/pol
- https://eli.gov.pl/eli/DU/2023/1790/ogl/pol
- https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/622/text.pdf
- https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/MP/2026/367/text.pdf
- https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/MP/2026/368/text.pdf
- https://eli.gov.pl/eli/MP/2026/642/ogl/pol
- https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/MP/2026/269/text.pdf