Spis treści
Kara umowna to rodzaj odszkodowania regulowany przez Kodeks cywilny. Jej warunki mogą zostać ustalone przez strony zawierające umowę, zawsze ma jednak na celu zagwarantowanie należytego wywiązania się ze zobowiązania. Kara umowna może stanowić koszt uzyskania przychodów, a obecna sytuacja epidemiologiczna wprowadza rozwiązania korzystne dla rozliczającego.
Czym jest kara umowna?
Kara umowna to odszkodowanie wynikające z warunków umowy zawartej między stronami. Jeśli któraś z nich nie wykona umowy lub wykona ją w sposób nienależyty, zobowiązana będzie do wypłacenia drugiej ze stron ustalonej kwoty. Naprawa wyrządzonej szkody nastąpi więc poprzez wypłacenie określonej sumy jako rekompensaty. Kara umowna ma charakter represyjno-prewencyjny i nie może być traktowana jako zamiennik wywiązania się z umowy.
Kara umowna a koszt uzyskania przychodów
W ustawie o CIT wyraźnie wskazano, jakie kary umowne nie mogą zostać rozliczone jako koszt uzyskania przychodu. Są to odszkodowania z tytułu:
- Wad dostarczonych towarów
- Wad wykonanych robót i usług
- Zwłoki w dostarczeniu towaru wolnego od wad
- Zwłoki w usunięciu wad towarów, robót i usług
W wyroku z 2 lipca 2020 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach poparł interpretację ustawy, zgodnie z którą jedynie wymienione w niej przypadki stanowią o niemożliwości zaliczenia kar umownych do kosztów uzyskania przychodu. Nieuprawnione jest więc twierdzenie, że każda kara umowna ma związek z wadliwością towarów. Jeśli kary nie można zaliczyć do żadnej z wymienionych kategorii, powinno się ją ocenić biorąc pod uwagę ogólne zasady zaliczania do kosztów uzyskania przychodów, wynikających z ustawy o CIT. Kary muszą więc zostać poniesione w celu osiągnięcia przychodów, zabezpieczenia lub zachowania źródła przychodów – warunek ten spełnia większość kar umownych. Dodatkowo, zgodnie ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, odsetki od kary umownej również nie są wyłączone z możliwości rozliczenia jako koszty uzyskania przychodu.
Zmiany w karze umownej w dobie pandemii
Tarcza 4.0 łagodzi przedstawione powyżej warunki rozliczenia kosztów uzyskania przychodów, idąc na rękę podatnikom. Obecnie wszystkie z powyższych kategorii kar, a więc zarówno te wynikające z wad towarów, robót i usług oraz ze zwłoki w dostarczeniu towaru lub usunięciu wad towarów, robót i usług mogą zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów. Konieczne jest jednak wykazanie, że wada lub zwłoka powstała z powodu stanu zagrożenia epidemiologicznego lub stanu epidemii. Jest to korzystne rozwiązanie w czasie, gdy wiele zaplanowanych wydarzeń, imprez i konferencji zostało odwołanych, a liczba zamówień i produkcji w wielu firmach została zmniejszona.
Jak rozliczyć karę umową w dobie pandemii?
Jeśli kara umowna została poniesiona w celu osiągnięcia przychodów, zabezpieczenia lub zachowania ich źródła, wówczas może zostać wyłączona z kosztów uzyskania przychodów. Jeśli zalicza się ona do jednej z kategorii wymienionych w ustawie CIT jako kary wyłączone z kosztów uzyskania przychodu, jednak jej powstanie związane jest z panującym stanem epidemii, wówczas należy udowodnić związek między poniesionymi karami a sytuacją spowodowaną przez COVID-19.