Zasady dotyczące zwolnień lekarskich w 2026 roku zmieniały się w kilku etapach. Od 13 kwietnia 2026 r. obowiązują ustawowe definicje pracy zarobkowej i aktywności niezgodnej z celem zwolnienia, a także nowe reguły kontroli. Możliwość wykonywania pracy z innego tytułu ubezpieczenia zacznie natomiast obowiązywać dopiero 1 stycznia 2027 r. Zmiany są ważne dla pracowników, zleceniobiorców, przedsiębiorców oraz pracodawców rozliczających wynagrodzenia chorobowe lub zasiłki. Niewłaściwe wykorzystywanie zwolnienia lekarskiego może prowadzić do utraty świadczenia za cały okres wskazany w dokumencie. Znaczenie ma więc nie tylko to, czy ubezpieczony wykonuje pracę, lecz także czy jego zachowanie nie utrudnia leczenia.
Najważniejsze informacje
- Od 13 kwietnia 2026 r. przepisy precyzyjnie definiują pracę zarobkową oraz aktywność niezgodną z celem zwolnienia.
- Wykonywanie pracy zarobkowej podczas zwolnienia lekarskiego powoduje utratę prawa do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia, a w przypadku pracownika – również prawa do wynagrodzenia chorobowego, jeżeli przysługiwałoby ono za ten okres.
- Czynności incydentalne mogą być dopuszczalne, jeśli ich wykonania wymagają istotne okoliczności. Za taką okoliczność nie uznaje się jednak polecenia pracodawcy.
- Zwykłe zakupy, wizyta u lekarza i inne codzienne czynności nie naruszają automatycznie zasad zwolnienia lekarskiego.
- Dopiero od 1 stycznia 2027 r. lekarz będzie mógł, na żądanie ubezpieczonego, nie wystawić zwolnienia z jednego tytułu, jeżeli pozwala na to rodzaj wykonywanej pracy.
Od kiedy obowiązują nowe zasady zwolnień lekarskich w 2026 roku?
Podstawą zmian jest ustawa z 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw. Poszczególne regulacje zaczęły lub zaczną obowiązywać w różnych terminach. Nie należy więc traktować ich jako jednego pakietu obowiązującego od początku 2026 roku.
| Termin | Najważniejsze zmiany |
|---|---|
| 27 stycznia 2026 r. | Doprecyzowanie kontroli prawidłowości orzekania o czasowej niezdolności do pracy, kontroli zaświadczeń dotyczących opieki nad chorym członkiem rodziny oraz zasad gromadzenia wyjaśnień i dokumentacji |
| 13 kwietnia 2026 r. | Definicje pracy zarobkowej i aktywności niezgodnej z celem zwolnienia, zasady utraty świadczenia oraz ustawowe uregulowanie kontroli sposobu wykorzystywania L4 |
| 1 stycznia 2027 r. | Możliwość niewystawienia zwolnienia z określonego tytułu ubezpieczenia, gdy rodzaj pracy pozwala wykonywać ją mimo niezdolności dotyczącej innego tytułu |
Nowe zasady obowiązujące od 13 kwietnia 2026 r. nie zmieniają podstawowego przeznaczenia L4. Okres zwolnienia ma służyć powrotowi do zdrowia. Nowelizacja przede wszystkim precyzuje, jakie zachowania mogą spowodować utratę prawa do zasiłku, a których czynności nie powinno się automatycznie uznawać za naruszenie.
Jaki jest cel zwolnienia lekarskiego?
Zwolnienie ma umożliwić leczenie, odpoczynek i odzyskanie zdolności do wykonywania obowiązków zawodowych. Nie trzeba przez cały ten okres przebywać w łóżku, ale należy postępować zgodnie ze wskazaniami lekarza i swoim stanem zdrowia.
Za aktywność niezgodną z celem zwolnienia od pracy nowe przepisy uznają wszelkie działania, które:
- utrudniają leczenie,
- wydłużają leczenie,
- utrudniają rekonwalescencję,
- wydłużają rekonwalescencję.
Ocena zależy od rodzaju choroby, zaleceń medycznych i konkretnych okoliczności. Ta sama czynność może być neutralna dla jednej osoby, a w przypadku innej – kolidować z procesem leczenia.
Osoba niezdolna do pracy biurowej z powodu problemów z kręgosłupem może na przykład otrzymać zalecenie spacerów i ćwiczeń. Z kolei ubezpieczony, który ma ograniczyć wysiłek, nie powinien podejmować czynności wymagających intensywnej pracy fizycznej. Problemy psychiczne również mogą wiązać się z innymi zaleceniami niż choroba wymagająca pozostawania w domu. Samo wyjście z mieszkania nie przesądza więc, że doszło do naruszenia zasad zwolnienia lekarskiego.
Czym jest praca zarobkowa podczas L4?
Od 13 kwietnia 2026 r. za pracę zarobkową podczas zwolnienia lekarskiego uznaje się każdą czynność mającą charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego, na podstawie którego jest wykonywana. Pojęcie to obejmuje więc nie tylko pracę na podstawie umowy o pracę, ale także między innymi czynności o charakterze zarobkowym wykonywane w ramach umowy zlecenia, odpłatnego świadczenia usług czy działalności gospodarczej.
Za pracę zarobkową nie uznaje się jednak czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia wymagają istotne okoliczności. Taką istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy.
Ubezpieczony, który podczas orzeczonej niezdolności do pracy wykonuje pracę zarobkową, traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres danego zwolnienia, a nie tylko za dni, w których wykonywał tę pracę. W przypadku pracownika oznacza to również brak prawa do wynagrodzenia chorobowego za okres, za który z tej przyczyny nie przysługiwałby mu zasiłek chorobowy.
Ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia również wtedy, gdy podejmuje aktywność niezgodną z jego celem, czyli działania utrudniające lub wydłużające leczenie albo rekonwalescencję, z wyjątkiem zwykłych czynności dnia codziennego oraz czynności incydentalnych wymaganych istotnymi okolicznościami. W przypadku pracownika odpowiednia konsekwencja dotyczy także wynagrodzenia chorobowego.
Czy czynności incydentalne są dozwolone?
Nowe przepisy wyłączają z definicji pracy zarobkowej czynności incydentalne, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności. Musi to być sytuacja wyjątkowa, jednostkowa i rzeczywiście wymagająca reakcji ubezpieczonego.
Przepisy nie zawierają zamkniętego katalogu takich zdarzeń, dlatego każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny. Znaczenie mają częstotliwość działania, jego zakres i czas trwania, związek z działalnością zarobkową oraz wpływ na stan zdrowia. Powtarzalne wykonywanie zwykłych obowiązków służbowych trudno uznać za czynności incydentalne.
Czy polecenie pracodawcy usprawiedliwia pracę na L4?
Polecenie pracodawcy nie jest istotną okolicznością, która uzasadniałaby wykonywanie pracy zarobkowej podczas L4. Przełożony nie może skutecznie zobowiązać chorego pracownika do przygotowania raportu, obsługi klienta, uczestnictwa w spotkaniu ani zastąpienia innej osoby.
Pracodawca nie powinien również wymagać dyspozycyjności, pozostawania pod służbowym telefonem czy bieżącego odpowiadania na wiadomości. Wystawione zwolnienie potwierdza niezdolność do wykonywania pracy objętej danym tytułem. Polecenie pracodawcy nie usuwa tej niezdolności ani nie chroni pracownika przed utratą zasiłku chorobowego.
Inaczej może zostać ocenione przekazanie informacji niezbędnej do zabezpieczenia mienia albo wskazanie miejsca przechowywania ważnego dokumentu. Nadal jednak muszą wystąpić istotne okoliczności, a sama czynność powinna mieć rzeczywiście incydentalny charakter.

Co jest uznawane za aktywność niezgodną z celem L4?
Drugą przesłanką utraty świadczenia jest podejmowanie aktywności niezgodnej z celem zwolnienia. Obejmuje ona wszelkie działania, które utrudniają leczenie lub je wydłużają. Nie muszą mieć one charakteru zarobkowego.
Kiedy może pojawić się ryzyko utraty świadczenia?
Ryzyko może pojawić się na przykład wtedy, gdy:
- podejmowany jest intensywny wysiłek sprzeczny z zaleceniami,
- wykonywane są czynności pogarszające stan zdrowia,
- postępuje się w sposób opóźniający odzyskanie zdolności do pracy.
Przy ocenie zgodności aktywności z celem zwolnienia liczą się przede wszystkim okoliczności medyczne, a nie wyłącznie miejsce, w którym zastano pracownika.
Jakie czynności nie są automatycznie uznawane za niezgodne z celem zwolnienia?
Z definicji wyłączono zwykłe czynności dnia codziennego oraz czynności incydentalne, których podjęcia wymagają istotne okoliczności. Oznacza to, że podczas L4 można zaspokajać podstawowe potrzeby życiowe, o ile nie jest to sprzeczne z zaleceniami lekarza. Nie oznaczają automatycznie aktywności niezgodnej z celem zwolnienia:
- zakup żywności,
- zakup leków,
- zakup środków higienicznych,
- wyjście do lekarza,
- wykonanie badań,
- krótki spacer zalecony w ramach leczenia.
Sama nieobecność w domu podczas kontroli również nie przesądza o utracie prawa do zasiłku. Należy jednak umieć wyjaśnić jej przyczynę.
Przykłady wykorzystania zwolnienia lekarskiego
Ocena zachowania pracownika wymaga uwzględnienia rzeczywistego przebiegu zdarzeń. Samo użycie służbowego telefonu lub wyjście z domu nie zawsze wystarcza, aby stwierdzić, że doszło do naruszenia.
Przykład 1. Pilne zabezpieczenie dostępu do dokumentów
Kierowniczka małego biura przebywa na L4 z powodu infekcji. Po awarii firmowego dysku telefonicznie przekazuje pracownikowi hasło do zapasowego archiwum. Rozmowa trwa dwie minuty, a kierowniczka nie prowadzi później korespondencji ani nie wraca do swoich zwykłych obowiązków. Taka jednorazowa reakcja może zostać uznana za czynność incydentalną podjętą z uwagi na istotne okoliczności. Inaczej należałoby ocenić codzienne prowadzenie odpraw, zatwierdzanie zamówień i odpowiadanie klientom, ponieważ działania te przypominałyby regularną pracę zarobkową.
Przykład 2. Zakupy podczas zwolnienia
Pracownik mieszkający sam otrzymał zwolnienie chorobowe z zaleceniem odpoczynku, ale bez nakazu pozostawania w łóżku. W drodze z wizyty kontrolnej kupił leki i podstawowe produkty spożywcze. Kontroler nie zastał go w mieszkaniu, lecz pracownik przedstawił wyjaśnienie i potwierdzenie wizyty. Takie zwykłe czynności życiowe nie muszą oznaczać aktywności niezgodnej z celem zwolnienia. Ocena mogłaby być inna, gdyby sposób spędzania czasu utrudniał leczenie lub rekonwalescencję.
Czy podczas L4 można pracować u drugiego pracodawcy?
W 2026 roku osoba podlegająca ubezpieczeniom społecznym z co najmniej dwóch tytułów otrzymuje odrębne zwolnienie od pracy dla każdego z nich. Niezdolność do pracy z powodu choroby dotyczy każdego tytułu. Zmiana pozwalająca rozdzielić te sytuacje wejdzie w życie 1 stycznia 2027 r.
Co zmieni się od 1 stycznia 2027 roku?
Od tego dnia lekarz, na żądanie ubezpieczonego, będzie mógł nie wystawić zwolnienia z określonego tytułu, jeśli ze względu na rodzaj pracy dana osoba będzie nadal zdolna ją wykonywać. Rozwiązanie może dotyczyć:
- osób zatrudnionych u dwóch pracodawców,
- osób łączących różne formy zatrudnienia.
Możliwa będzie więc sytuacja, w której wystąpi niezdolność do pracy fizycznej w magazynie, ale nadal będzie możliwe wykonywanie lekkich zajęć zdalnych dla innego podmiotu.
Lekarz będzie oceniał możliwość pracy w ramach każdego tytułu. Nie wystarczy więc samodzielna decyzja, że praca u drugiego pracodawcy nie zaszkodzi zdrowiu.
Co trzeba będzie zrobić w przypadku zwolnienia tylko z jednego tytułu?
Jeżeli zwolnienie zostanie wystawione z jednego tytułu, a z innego na żądanie ubezpieczonego nie zostanie wystawione, obowiązek poinformowania o okresie zwolnienia będzie dotyczył płatnika składek uprawnionego do ustalania i wypłaty zasiłków, a nie każdego płatnika składek.
Możliwość niewystawienia zwolnienia z określonego tytułu nie oznacza ogólnego pozwolenia na wykonywanie pracy podczas okresu niezdolności do pracy. Praca będzie mogła być wykonywana tylko w ramach tytułu, z którego zwolnienie nie zostało wystawione ze względu na rodzaj wykonywanej pracy i zachowaną zdolność do jej wykonywania.
Jakie zasady obowiązują do końca 2026 roku?
Do końca 2026 roku wykonywanie pracy na jednym etacie w okresie zwolnienia obejmującego ten tytuł nadal może prowadzić do utraty zasiłku chorobowego. Nowe zasady dotyczące kilku tytułów nie działają wstecz.
Jak zmieniły się kontrole zwolnień lekarskich?
Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz uprawnieni płatnicy składek mogą sprawdzać, czy zwolnienie jest wykorzystywane zgodnie z jego celem. Od 13 kwietnia 2026 r. zasady takiej kontroli zostały szerzej uregulowane bezpośrednio w ustawie o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
Jakie zwolnienia mogą być kontrolowane?
Kontrola może objąć zwolnienie z powodu czasowej niezdolności do pracy oraz zwolnienie z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki, za które przysługuje zasiłek opiekuńczy. W przypadku zasiłku opiekuńczego można dodatkowo sprawdzić, czy poza ubezpieczonym są inni członkowie rodziny pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym, którzy mogą zapewnić opiekę dziecku lub choremu członkowi rodziny. Zasady tej nie stosuje się w przypadku sprawowania opieki nad chorym dzieckiem w wieku do 2 lat.
Jak przeprowadza się kontrole?
Kontrole przeprowadza się w miarę potrzeb, bez ustalania z góry stałych terminów. Mogą być częstsze w okresach zwiększonej absencji. Podczas kontroli powinno się:
- zachować proporcjonalność działań,
- respektować prywatność kontrolowanego,
- unikać działań, które mogłyby stwarzać ryzyko pogorszenia jego stanu zdrowia.
Jakie uprawnienia ma kontroler?
W ramach kontroli, jeżeli jest to uzasadnione jej celem, kontrolujący może:
• wejść do miejsca przeprowadzania kontroli,
• wylegitymować osobę kontrolowaną wyłącznie w celu ustalenia jej tożsamości,
• żądać i odbierać informacje od osoby kontrolowanej, jej płatnika składek lub lekarza leczącego,
• uzyskać dostęp do danych ubezpieczonego i płatnika składek zgromadzonych przez ZUS na ich kontach.
Osoba kontrolowana ma obowiązek umożliwić przeprowadzenie kontroli, udostępnić na żądanie informacje dotyczące kontroli oraz składać wyjaśnienia w jej zakresie na żądanie kontrolującego.
Kontrolę można przeprowadzić w miejscu:
- zamieszkania,
- pobytu,
- pracy,
- wykonywania działalności,
- innym, jeśli jest to konieczne ze względu na jej cel.
Nieobecność ubezpieczonego w domu wymaga wyjaśnienia, ale sama w sobie nie stanowi dowodu niewłaściwego wykorzystywania zwolnienia lekarskiego.
Przy przeprowadzaniu kontroli kontrolujący jest obowiązany okazać osobie kontrolowanej lub osobie przebywającej w miejscu kontroli legitymację służbową albo pracowniczą oraz upoważnienie do przeprowadzenia kontroli. Ustalenia kontroli opisuje się w protokole sporządzanym w dwóch egzemplarzach, z których jeden doręcza się osobie kontrolowanej. Do ustaleń zawartych w protokole lub aneksie można zgłosić zastrzeżenia w terminie 7 dni od dnia ich otrzymania, wskazując równocześnie stosowne środki dowodowe. Prawa tego nie stosuje się do aneksu sporządzonego w wyniku rozpatrzenia wcześniej zgłoszonych zastrzeżeń. W sprawach dotyczących prawa do zasiłku rozstrzygnięcie wydaje Zakład Ubezpieczeń Społecznych w drodze decyzji, od której przysługuje odwołanie do sądu. Od decyzji można odwołać się do sądu.
Jak ZUS kontroluje prawidłowość zwolnienia lekarskiego i dokumentację medyczną?
Kontrola prawidłowości orzekania o czasowej niezdolności do pracy służy sprawdzeniu, czy zwolnienie lekarskie zostało wystawione prawidłowo. Nie należy jej mylić z kontrolą sposobu wykorzystywania zwolnienia, która dotyczy tego, jak osoba ubezpieczona korzysta z L4.
W ramach kontroli prawidłowości orzekania ZUS może:
- skierować ubezpieczonego na badanie do lekarza orzecznika lub lekarza konsultanta,
- zlecić badania pomocnicze,
- żądać wyjaśnień, informacji oraz dokumentacji medycznej stanowiącej podstawę wystawienia zaświadczenia.
Dokumentacja może dotyczyć ubezpieczonego albo chorego członka rodziny, jeżeli zaświadczenie zostało wystawione w związku z koniecznością sprawowania nad nim opieki.
Możliwość skierowania ubezpieczonego na badanie nie jest rozwiązaniem wprowadzonym dopiero 13 kwietnia 2026 r. Takie uprawnienie ZUS istniało już wcześniej. Od 27 stycznia 2026 r. doprecyzowano natomiast przepisy dotyczące kontroli prawidłowości orzekania i wystawiania zaświadczeń lekarskich, w tym zasady pozyskiwania wyjaśnień, informacji i dokumentacji potrzebnej do przeprowadzenia kontroli. Od 13 kwietnia 2026 r. obowiązują odrębne zmiany dotyczące kontroli sposobu wykorzystywania zwolnień od pracy. Uregulowano m.in. zasady prowadzenia takiej kontroli, uprawnienia i obowiązki osób kontrolujących oraz kontrolowanych, a także zasady sporządzania protokołu i zgłaszania zastrzeżeń do ustaleń kontroli.
Jak działa e-ZLA i jakie obowiązki ma pracownik na L4?
Elektroniczne zwolnienie lekarskie, czyli e-ZLA, jest wystawiane w systemie elektronicznym i przekazywane do ZUS. Pracodawca mający dostęp do profilu płatnika otrzymuje informację o zwolnieniu bez konieczności dostarczania papierowego dokumentu.
Wystawione zwolnienie można sprawdzić na Internetowym Koncie Pacjenta.
Brak obowiązku przekazania wydruku nie zwalnia jednak z obowiązku poinformowania pracodawcy o nieobecności zgodnie z zasadami obowiązującymi w zakładzie pracy.
Jak może zostać wystawione e-ZLA?
Zaświadczenie lekarskie może zostać wystawione po badaniu przeprowadzonym:
- podczas wizyty stacjonarnej,
- podczas konsultacji zdalnej, jeśli istnieją wystarczające podstawy do oceny stanu zdrowia pacjenta.
O czasowej niezdolności do pracy i okresie jej trwania orzeka lekarz, lekarz dentysta, felczer lub starszy felczer upoważniony przez ZUS, natomiast upoważniony asystent medyczny może technicznie wystawić e-ZLA w jego imieniu na podstawie sporządzonej dokumentacji.
Czy możliwość chodzenia pozwala na pracę podczas zwolnienia?
Kod określający, czy chory powinien leżeć, nie zastępuje indywidualnej oceny sposobu wykorzystywania zwolnienia. Także w przypadku możliwości chodzenia nie można:
- podejmować pracy zarobkowej,
- wykonywać działań niezgodnych z celem zwolnienia.
Ile może trwać zwolnienie i kto wypłaca świadczenie?
Okres zasiłkowy wynosi maksymalnie 182 dni. Może wynosić maksymalnie 270 dni:
- gdy niezdolność do pracy została spowodowana gruźlicą,
- gdy niezdolność do pracy przypada w czasie ciąży.
Jeżeli niezdolność do pracy przypada po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, zasiłek chorobowy przysługuje nie dłużej niż przez 91 dni. Ograniczenia tego nie stosuje się, gdy niezdolność do pracy:
- została spowodowana gruźlicą,
- przypada w czasie ciąży,
- powstała w związku z poddaniem się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów albo zabiegowi ich pobrania.
Także w tych przypadkach świadczenie nie może być pobierane dłużej niż do wyczerpania właściwego maksymalnego okresu zasiłkowego. Nie oznacza to jednak, że jedno zaświadczenie lekarskie musi obejmować cały ten okres. Do okresu zasiłkowego wlicza się odpowiednie okresy niezdolności określone w ustawie. W przypadku pracownika wynagrodzenie chorobowe finansowane przez pracodawcę przysługuje zasadniczo za:
- pierwsze 33 dni niezdolności do pracy w roku kalendarzowym,
- pierwsze 14 dni – w przypadku pracownika, który ukończył 50 lat.
Krótszy, 14-dniowy okres stosuje się od następnego roku kalendarzowego po roku, w którym pracownik osiągnął ten wiek. Po przekroczeniu odpowiednio 33 lub 14 dni można otrzymać zasiłek chorobowy z ubezpieczenia społecznego. Prawo do niego zależy między innymi od objęcia ubezpieczeniem chorobowym i spełnienia warunków ustawowych. Ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne dla przedsiębiorców i zleceniobiorców tylko wtedy, gdy z danego tytułu są oni objęci obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.
Jeżeli po wyczerpaniu okresu zasiłkowego ubezpieczony nadal jest niezdolny do pracy, ale dalsze leczenie lub rehabilitacja dają szansę na odzyskanie zdolności do jej wykonywania, można ubiegać się o świadczenie rehabilitacyjne. Jest to odrębne świadczenie z ubezpieczenia społecznego, którego przyznanie wymaga spełnienia ustawowych przesłanek.
Co nowe zasady oznaczają dla pracodawcy?
Przede wszystkim należy respektować okres zwolnienia i nie zlecać choremu wykonywania zadań. Prośba o „szybkie odpisanie klientowi” albo dokończenie zestawienia może narazić pracownika na poważne konsekwencje związane z prawem do zasiłku, nawet jeśli inicjatywa wyszła od pracodawcy.
W praktyce oznacza to konieczność:
- odpowiedniego organizowania zastępstw,
- przekazywania dostępów jeszcze przed absencją, o ile jest to możliwe,
- uruchamiania procedury przejęcia obowiązków po wystawieniu zwolnienia,
- ograniczenia kontaktu z pracownikiem do naprawdę koniecznych sytuacji.
W przypadku uprawnionego płatnika składek możliwe jest przeprowadzanie kontroli zgodnie z zasadami określonymi w ustawie. Podczas kontroli nie można jednak wypytywać kontrolowanej osoby o diagnozę ani przyczynę niezdolności do pracy. Stosowane środki muszą być adekwatne i nie mogą zakłócać procesu leczenia.
Sprawna organizacja dokumentów kadrowych i rozliczeniowych ułatwia prawidłowe ustalenie:
- kiedy pracownikowi przysługuje wynagrodzenie chorobowe,
- kiedy przysługuje zasiłek chorobowy.
W codziennym prowadzeniu firmy warto oddzielić ewidencję absencji od dokumentów sprzedażowych i kosztowych obsługiwanych w SzybkiejFakturze.pl, zachowując spójny obieg informacji potrzebnych do rozliczeń.

Podsumowanie
Okres zwolnienia lekarskiego powinien służyć leczeniu i odzyskaniu zdolności do pracy. Od 13 kwietnia 2026 r. przepisy określają, czym są praca zarobkowa oraz aktywność niezgodna z celem zwolnienia. Wykonywanie pracy zarobkowej albo podejmowanie aktywności niezgodnej z celem zwolnienia powoduje utratę prawa do zasiłku chorobowego za cały okres danego zwolnienia. W przypadku pracownika konsekwencja ta obejmuje również wynagrodzenie chorobowe, jeżeli przysługiwałoby ono za ten okres. Za aktywność niezgodną z celem zwolnienia nie uważa się zwykłych czynności dnia codziennego ani czynności incydentalnych, których podjęcia wymagają istotne okoliczności. Z kolei z definicji pracy zarobkowej wyłączone są czynności incydentalne wymagane istotnymi okolicznościami, przy czym polecenie pracodawcy nie może być uznane za taką okoliczność.
Od 1 stycznia 2027 r. osoba podlegająca ubezpieczeniom społecznym z co najmniej dwóch tytułów będzie mogła zażądać, aby zwolnienie nie zostało wystawione z określonego tytułu, jeżeli ze względu na rodzaj wykonywanej pracy będzie mogła nadal pracować w jego ramach. Do końca 2026 r. rozwiązanie to jeszcze nie obowiązuje.
Źródła:
- https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/26/text.pdf
- https://eli.gov.pl/eli/DU/2025/501/ogl
- https://www.zus.pl/en/-/nowe-przepisy-w-zasi%C5%82kach-i-orzekaniu-co-si%C4%99-zmienia-i-od-kiedy-/
FAQ – najczęściej zadawane pytania o nowe zasady zwolnienia lekarskiego
Polecenie pracodawcy nie usprawiedliwia pracy podczas L4 i nie jest uznawane przez ustawę za istotną okoliczność. Pracownik nie powinien wykonywać regularnych obowiązków służbowych ani pozostawać w stałej dyspozycji firmy.
Podczas zwolnienia można wykonywać zwykłe czynności dnia codziennego, takie jak zakup żywności i leków, wizyta u lekarza czy zalecony spacer. Zachowanie ubezpieczonego nie może jednak utrudniać ani wydłużać leczenia lub rekonwalescencji.
W 2026 roku niezdolność do pracy dotyczy wszystkich tytułów ubezpieczenia, dla których wystawia się odrębne zwolnienia. Dopiero od 1 stycznia 2027 r. lekarz będzie mógł, na żądanie ubezpieczonego, nie wystawić zwolnienia z określonego tytułu, jeśli pozwala na to rodzaj pracy.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych może sprawdzić zarówno prawidłowość orzekania o czasowej niezdolności do pracy, jak i sposób wykorzystywania zwolnienia. Kontroler może potwierdzić tożsamość kontrolowanego, odebrać wyjaśnienia oraz przeprowadzić czynności w miejscach wskazanych w ustawie.
Nieobecność ubezpieczonego w domu nie powoduje automatycznie utraty zasiłku chorobowego. Osoba kontrolowana powinna wyjaśnić jej przyczynę. Może nią być między innymi wizyta lekarska, badanie, rehabilitacja albo zakup niezbędnych produktów.
Okres zasiłkowy wynosi co do zasady maksymalnie 182 dni, a jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana gruźlicą albo przypada w czasie ciąży – maksymalnie 270 dni. Jeżeli niezdolność do pracy przypada po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, zasiłek chorobowy przysługuje co do zasady nie dłużej niż przez 91 dni. Ograniczenie to nie dotyczy niezdolności spowodowanej gruźlicą, przypadającej w czasie ciąży ani powstałej wskutek poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów oraz zabiegowi ich pobrania.
Kontrola może dotyczyć także zwolnienia od pracy związanego z koniecznością osobistego sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Przy ustalaniu prawa do zasiłku opiekuńczego sprawdza się również, czy poza ubezpieczonym są inni członkowie rodziny pozostający z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, którzy mogą zapewnić opiekę. Zasady tej nie stosuje się w przypadku sprawowania opieki nad chorym dzieckiem w wieku do 2 lat.
